Out of Time

Bu şarkının en şaşırtıcı yanı: kendi hatasını kabul eden bir The Weeknd

The Weeknd'in kariyerinin büyük bölümü, kendi yıkımını estetize etmek üzerine kurulu. Karanlık odalar, sabaha karşı dördün ışıkları, adı konmamış maddeler, ismi anılmayan kadınlar. "Out of Time" ise bambaşka bir yerden konuşuyor. Burada anlatıcı ne kadar havalı olduğunu göstermeye çalışmıyor; tam tersine, birinin hayatındaki en iyi şeyi elinden kaçırdığını ve bunun sorumlusunun kendisi olduğunu kabul ediyor.

Ve işin ironisi şu: bu itiraf, albümdeki en neşeli, en dans edilebilir, en "yaz akşamı arabada camlar açık" ses dokusuna sahip parçalardan biriyle geliyor. Şarkının bas hattı yumuşacık, davullar hafif, sentezleyiciler bir okşama gibi. Kulağınız gülümsüyor, sözler ise özür diliyor. Bu tezat tesadüf değil; The Weeknd'in en sevdiği numaralardan biri, acıyı parlak bir ambalaja sarmak. "Blinding Lights"ta da yapmıştı, "Save Your Tears"da da. Ama "Out of Time"da ambalajın kendisi bir zaman makinesine dönüşüyor: şarkı, kaybedilen zamandan bahsederken, sesiyle sizi başka bir zamana götürüyor.

Türkiye'de bu parçayı ilk duyanların çoğu, o retro dokunun nereden geldiğini merak etti. Cevap Los Angeles'ta değil, Tokyo'da.

Arka plan: Tokyo'dan ödünç alınan bir ruh hali

"Out of Time", The Weeknd'in Ocak 2022'de yayımlanan beşinci stüdyo albümü Dawn FM'in beşinci parçası. Albümün konsepti başlı başına bir hikâye: dinleyici, araba trafiğinde sıkışmış bir ruh olarak tasavvur ediliyor ve radyodan, öte dünyaya geçişini anlatan bir DJ eşlik ediyor ona. O DJ'i seslendiren kişi de Jim Carrey. Yani ortada sadece bir pop albümü değil, araf hakkında bir radyo yayını var.

Şarkının kalbindeki ses ise Japonya'dan geliyor. "Out of Time", Tomoko Aran'ın 1983 tarihli "Midnight Pretenders" adlı parçasından örnekleme (sample) içeriyor; bu parça, Japonya'nın balon ekonomisi yıllarında doğan ve son yıllarda dünya çapında yeniden keşfedilen city pop akımının en sevilen örneklerinden biri. City pop, 70'lerin sonu ile 80'lerin ortası arasında Tokyo'da şekillenen, funk, soft rock, disko ve caz kokan bir tür. Şehirli, zengin, biraz melankolik. Otoyol, neon, cam gökdelen müziği.

Bu tercihin neden bu kadar yerinde olduğunu anlamak için city pop'un ne anlattığına bakmak gerekiyor. O şarkıların çoğu, ekonomik olarak her şeyin mükemmel göründüğü bir dönemde, insanların içindeki boşluğu anlatıyordu. Dışarıda ışıklar, içeride yalnızlık. Dawn FM'in tam da yapmaya çalıştığı şey bu: ışıltılı bir yüzey, altında ise hesaplaşma.

Türk dinleyici için burada tanıdık bir eşik var. 80'lerin sonu ve 90'ların başında Türkiye'de de benzer bir duygu üretilmişti: şehirleşen, hızlanan, kendine yeni bir orta sınıf hayali kuran bir ülkede pop müzik parlak sentezleyicilerle konuşurken sözler çoğunlukla kayıp, ayrılık ve geç kalmışlık üzerineydi. Arabesk-pop geçişinin o tuhaf, hüzünlü canlılığını hatırlayanlar, "Out of Time"ın neden bu kadar hemen içeri girdiğini bilir. Neşeli aranjmanla dolu bir hüzün, bu coğrafyaya yabancı değil.

Prodüksiyonda The Weeknd'in yanı sıra Max Martin, Oscar Holter ve Oneohtrix Point Never gibi isimlerin katkısı olduğu belirtiliyor. Max Martin'in dokunuşu, şarkının o kusursuz akıcılığını açıklıyor: hiçbir yerde tökezlemiyor, her geçiş yağ gibi kayıyor. Oneohtrix Point Never'ın (Daniel Lopatin) varlığı ise albümün genelindeki o hafif rahatsız edici, dünya dışı atmosferi getiriyor.

Şarkı gerçekte ne anlatıyor?

"Out of Time"ın anlatıcısı, kaybettiği bir ilişkiye geri dönmeye çalışan biri. Ama bu, klasik "beni affet" şarkısı değil. Adam, karşısındakinin şu anda başka biriyle olduğunu biliyor. O ilişkinin de mükemmel olmadığını sezdiğini ima ediyor ve buradan bir açık kapı arıyor.

Şarkının ahlaki olarak ilginç yanı burada başlıyor. Anlatıcı, hatasını kabul ediyor: birinin ona sunduğu sevgiyi hafife aldığını, zamanında değerini bilmediğini itiraf ediyor. Ama aynı nefeste, o kişinin şimdiki ilişkisinin çatlaklarından faydalanmayı da düşünüyor. Yani pişmanlık gerçek, fakat bencillik de yerinde duruyor. The Weeknd'in yazımını güçlü kılan şey tam olarak bu: karakterini temize çıkarmıyor.

Başlıktaki "zamanın dolması" fikri iki yönde birden çalışıyor. Birincisi, ilişki için artık çok geç. İkincisi ve daha ürkütücü olanı, albümün bütünü göz önüne alındığında, hayat için de çok geç olabilir. Dawn FM ölümle yaşam arasındaki geçiş koridorunda geçen bir albüm. Bu bağlamda "Out of Time", ölmek üzere olan birinin geriye dönüp "keşke" dediği anlardan biri gibi duruyor. Neşeli ritim, o keşkeleri daha da acıtıyor.

Şarkının sonundaki bölüm bu okumayı doğruluyor. Müzik yavaşça çekiliyor ve Jim Carrey'nin canlandırdığı radyo sunucusu devreye giriyor; dinleyiciye, geride bıraktığı hayattan sıyrılması, gözlerini kapaması ve ışığa doğru yürümesi gerektiğini fısıldayan bir ses. Yani parça bir aşk şarkısı olarak başlıyor, bir veda töreni olarak bitiyor. Bu geçiş, albümün en zekice tasarlanmış anlarından biri olarak kabul ediliyor.

Bir de vokal performansı var. The Weeknd burada Michael Jackson'ı andıran o ince, kırılgan üst registerini kullanıyor; sesini zorlamıyor, adeta fısıldayarak yalvarıyor. Bağırarak değil, sesini alçaltarak duygu üretiyor. Bu, olgunlaşmış bir şarkıcının tercihi.

Kültürel bağlam ve bıraktığı iz

"Out of Time" tek olarak 2022 baharında yayımlandı ve klibi, Jim Carrey'nin kısa ama akılda kalıcı bir görünüşüyle dikkat çekti. Klipte The Weeknd'in bir Tokyo otelinde geçen, gerilim filmi estetiğine sahip bir anlatı kurulmuştu. Şarkının Japon köklerine yapılan bu görsel selam, parçanın kimliğini tamamladı.

Daha geniş çerçevede, "Out of Time" city pop'un küresel dirilişinde bir dönüm noktası sayılıyor. Mariya Takeuchi'nin "Plastic Love"ı ve Anri'nin şarkıları internet üzerinden zaten yeni bir kuşağa ulaşmıştı; ancak dünyanın en büyük pop yıldızlarından birinin bu sesi ana akıma taşıması başka bir ölçek yarattı. Tomoko Aran'ın orijinal parçasının dinlenme sayılarının şarkının çıkışından sonra ciddi biçimde arttığı bildiriliyor. Kırk yıl önce Tokyo'da kaydedilmiş bir şarkı, birdenbire dünyanın dört bir yanında çalar listelerine girdi.

Bu, örnekleme kültürünün en güzel yanlarından biri. Bir sanatçı, unutulmaya yüz tutmuş bir eseri alıp yeniden dolaşıma sokuyor ve asıl yaratıcıya hem maddi hem manevi bir iade yapılmış oluyor. Türkiye'de de benzer örnekler yaşandı: yurt dışındaki prodüktörlerin 70'ler Anadolu psikedelisinden aldığı örneklemeler, o plakların değerini yeniden keşfettirdi. "Out of Time", bu döngünün Japonya ayağındaki en görünür örneklerden biri.

Albüm bağlamında da parçanın ayrı bir yeri var. Dawn FM, The Weeknd'in "sadece hit yapan adam" imajından sıyrılıp konsept albüm sanatçısı olarak ciddiye alınmasını sağlayan çalışma olarak değerlendiriliyor. Eleştirmenler, albümün 80'ler nostaljisini taklit düzeyinde bırakmayıp bir anlatıya hizmet ettirmesini övdü. "Out of Time" bu iddianın kanıt parçalarından biri: retro bir sesi, tamamen çağdaş bir duygusal meseleyi anlatmak için kullanıyor.

Neden hâlâ dokunuyor?

Çünkü herkesin bir "Out of Time" anı var.

Bu şarkının evrenselliği, romantik kaybın kendisinde değil, kaybın zamanlamasında yatıyor. Bir şeyin değerini, ancak elden çıktıktan sonra anlamak. Sevginin bol olduğu dönemde onu sıradanlaştırmak, sonra yokluğunda ne kadar özel olduğunu fark etmek. Bu, yalnızca ilişkiler için geçerli değil; arkadaşlıklar, aile bağları, şehirler, hatta hayatın belli dönemleri için de böyle. İnsanın en sık tekrarladığı hata, şu anda yaşadığı şeyin kalıcı olduğunu varsaymak.

Şarkının bunu anlatma biçimi de önemli. Ağlamıyor. Dramatik bir doruk noktası kurmuyor. Sadece sakin, neredeyse yorgun bir kabullenişle konuşuyor. Bu ton, dinleyiciye kendi hikâyesini yerleştirebileceği bir boşluk bırakıyor. Şarkı size ne hissetmeniz gerektiğini söylemiyor; sizi kendi pişmanlığınızla baş başa bırakıyor ve arka planda güzel bir bas hattı çalıyor.

Bir de o zaman katmanı var. 1983'te Tokyo'da kaydedilmiş bir ses, 2022'de Los Angeles'ta yeniden doğuyor ve bugün İstanbul'da, Ankara'da, İzmir'de kulaklıklardan çalıyor. Şarkı "zamanım doldu" derken, kendisi zamanın içinden geçip duruyor. Bundan daha güzel bir çelişki bulmak zor.

Kısacası "Out of Time", parlak bir yüzeye sahip ama içi boş olmayan bir pop şarkısı. Dans edebilirsiniz, ama dans ederken bir şeyleri düşünmeden edemezsiniz. En iyi pop müziğin yaptığı da tam olarak budur.

Daha derine dalmak için

🎧 Sesin içinde kaybolun

Dawn FM - The Weeknd albüm — "Out of Time"ı tek başına dinlemek, bir filmi ortasından izlemek gibi. Albümü baştan sona, sırayla dinlediğinizde parçanın neden tam o noktada durduğunu ve Jim Carrey'nin sesinin neden orada devreye girdiğini anlıyorsunuz. Plak formatında dinlemek, o retro prodüksiyonun sıcaklığını ayrıca öne çıkarıyor.
Japon city pop derlemeleri — Tomoko Aran'ın dünyasına adım atmak isteyenler için başlangıç noktası. Mariya Takeuchi, Anri, Toshiki Kadomatsu gibi isimlerin yer aldığı derlemeler, 80'ler Tokyo'sunun o parlak melankolisini bir arada sunuyor. "Out of Time"ı sevdiyseniz, buradan çıkamayabilirsiniz.
The Weeknd After Hours — Dawn FM'in doğrudan öncülü ve karanlık kardeşi. "Blinding Lights"ın çıktığı bu albümü dinledikten sonra Dawn FM'e geçmek, bir karakterin yıkımdan hesaplaşmaya nasıl geçtiğini izlemek gibi oluyor.

📚 Hikâyenin peşine düşün

City pop ve Japon müzik tarihi kitapları — Balon ekonomisi yıllarının Japonya'sını anlamadan city pop'u anlamak zor. Bu kitaplar, bir ülkenin zenginleşirken neden bu kadar hüzünlü müzik ürettiğini açıklıyor ve The Weeknd'in neden tam olarak bu sese uzandığını netleştiriyor.
Pop müzik prodüksiyonu ve Max Martin üzerine kitaplar — Bir şarkının neden "kolay dinlenir" olduğu tesadüf değil, mühendislik meselesi. Modern pop'un mimarlarını anlatan bu kitaplar, "Out of Time"ın kusursuz akışının arkasındaki matematiği görünür kılıyor.
Örnekleme kültürü ve müzikte telif üzerine kitaplar — Kırk yıllık bir Japon şarkısını alıp küresel bir hite dönüştürmenin hem sanatsal hem hukuki bir hikâyesi var. Bu alandaki kitaplar, örneklemenin nasıl bir saygı duruşu ve aynı zamanda nasıl bir pazarlık olduğunu anlatıyor.

🌍 Mekânları ziyaret et

Tokyo seyahat rehberleri — Şarkının ruhu Shibuya'nın gece ışıklarında, Shinjuku'nun otoyol köprülerinde ve otel barlarının cam kenarlarında saklı. İyi bir rehber, city pop'un doğduğu mahalleleri bugün hâlâ yürüyerek bulmanızı sağlıyor.
Tokyo plakçıları ve müzik dükkânları rehberi — Japonya, dünyanın en yoğun ikinci el plak kültürüne sahip ülkelerinden biri. Shimokitazawa ve Shibuya'daki dükkânlarda, "Out of Time"ın kaynağı olan o 80'ler plaklarını hâlâ raflarda bulmak mümkün.
Los Angeles gece hayatı ve şehir kültürü kitapları — Dawn FM'in diğer ucu Los Angeles. The Weeknd'in şarkılarındaki o sonsuz otoyol, boş otel koridoru ve şafak öncesi yalnızlık hissi, bu şehrin coğrafyasından doğuyor.

🎸 Kendin dene

Sentezleyici ve synth klavyeler — "Out of Time"ın imzası o yumuşak, parlak synth katmanları. Basit bir sentezleyiciyle bile o dokuyu yakalamaya çalışmak, şarkının nasıl inşa edildiğini anlamanın en hızlı yolu.
Bas gitar başlangıç setleri — City pop'un kalbi bas hattında atar. Bu şarkının kaygan, yürüyen bas çizgisini öğrenmek, tek başına bir tür dersi niteliğinde ve şaşırtıcı derecede tatmin edici.
Ev stüdyosu kayıt ekipmanları — Örnekleme yapmak, katman eklemek, kendi retro parçanızı kurmak artık bir yatak odasından mümkün. Basit bir ses arayüzü ve kulaklıkla başlayıp, sevdiğiniz eski bir parçayı yeniden hayata döndürebilirsiniz.

🎵 Bu şarkıyı dinle