Wicked Games

Uyuşturucu gibi görünen şey aslında bir ilaç arayışıydı

2011 yazında internete adı sanı bilinmeyen bir hesaptan düşen bu şarkıyı ilk duyanların çoğu, bunu bir seks şarkısı sandı. Yavaş tempo, gitarın kanayan tınısı, yüksek perdeden gelen o kadife ses. Fakat şarkıyı defalarca dinleyen herkes aynı şeyi fark eder: burada kutlama yoktur. Anlatıcı, karşısındaki kadından ona aşkmış gibi davranmasını ister, ona güzel olduğunu söylemesini ister, bunun bir performans olduğunu bile bile ister. Yani ödediği bedelin karşılığında aldığı şeyin sahte olduğunu baştan kabul eder.

Bu, pop müzikte alışık olduğumuz kibirli erkek anlatıcının tam tersidir. Kazanan değil, kaybını yönetmeye çalışan biridir. "Wicked Games" bu yüzden 2010'ların R&B'sinde bir kırılma noktası sayılır: şehvetin altına utancı gizlemek yerine, utancı sahneye çıkarıp şehveti ona eşlik ettirir. Türkiye'de arabesk geleneğine aşina bir kulak için bu hiç yabancı bir hamle değildir. Acıyı estetize etmek, çaresizliği melodiye dönüştürmek, kendi düşüşünü şarkı yaparak taşınabilir kılmak. The Weeknd'in yaptığı da özünde buydu, sadece aracı bağlama değil, gecenin içine gömülmüş bir sentezleyici ve dijital olarak bozulmuş bir gitardı.

Toronto'nun kenar mahallesinden gelen isimsiz ses

Abel Tesfaye, Etiyopyalı göçmen bir ailenin çocuğu olarak Toronto'nun Scarborough bölgesinde büyüdü. Babasının çok erken dönemde hayattan çekildiği, kendisinin büyükannesi ve annesi tarafından büyütüldüğü anlatılır. Evde Amharca konuşuluyordu; Etiyopya kilise müziğinin ve annesinin dinlediği plakların, onun o ünlü yüksek perdeli, neredeyse ağıt gibi ses tonunun arka planında olduğu sıkça öne sürülür. Lisenin son yıllarında okulu bırakıp evden çıktı. O dönemin arkadaşlarıyla birlikte yaşadığı, ucuz dairelerde uyuduğu, maddi olarak zor bir dönemden geçtiği biliniyor. Sanatçı adındaki "Weeknd" de tam olarak oradan geliyor: bir hafta sonu evden çıkıp bir daha dönmemek.

2010'ların başında Toronto sahnesi tuhaf bir kaynama noktasındaydı. Drake şehri haritaya yeni yeni sokuyordu ve şehrin gece hayatı kendine özgü bir estetik üretiyordu: soğuk, ışıksız, içine kapanık, buna rağmen son derece duygusal. Abel, şarkılarını YouTube'a hiçbir yüz, hiçbir isim, hiçbir tanıtım olmadan yükledi. Sadece ses. Bu anonimlik bilinçli bir stratejiydi ve fazlasıyla işe yaradı; insanlar bu sesin kime ait olduğunu tartışmaya başladı, hatta bir dönem bunun Drake'in kendisi olduğu bile iddia edildi.

Ardından House of Balloons geldi. Mart 2011'de ücretsiz olarak yayımlanan bu mixtape, tek bir plak şirketi desteği olmadan yılın en çok konuşulan işlerinden biri oldu. "Wicked Games" ise aynı yılın ilerleyen aylarında, üçlemenin ikinci halkası Thursday dönemine yakın bir zamanda yayıldı ve nihayetinde 2012'de üç mixtape'in derlendiği Trilogy albümünde resmî olarak yer aldı. Şarkının yapımında Doc McKinney ve Illangelo'nun imzası vardır; bu ikili, The Weeknd'in erken dönem sesini tanımlayan o buzlu, gecikmeli, sanki duvarların ardından geliyormuş gibi duyulan atmosferin mimarları sayılır.

Türkiyeli dinleyici için burada ilginç bir bağ var: The Weeknd yıllar sonra İstanbul'da sahne aldı ve Türkiye'de, özellikle genç kuşak arasında, alışılmadık derecede sadık bir dinleyici kitlesi edindi. Onun müziğindeki o "gece boyunca dağılan adam" figürü, Türk pop ve arabesk geleneğinin yüzyıla yakın süredir işlediği figürle şaşırtıcı derecede örtüşüyor. İkisi de aynı soruyu soruyor: insan, sevilmediğini bile bile sevilmiş gibi yapılmasını neden ister?

Sözlerin altındaki asıl hikâye

Şarkının anlatıcısı bir kadınla birliktedir ama bu birliktelik bir ilişki değildir. Ondan sahte bir sevgi performansı talep eder; yalan söylemesini, ona değerli olduğunu hissettirmesini ister. En çarpıcı yanı da bu talebin utanmadan, açıkça dile getirilmesidir. Yani anlatıcı kendini kandırmaz. "Bunun gerçek olmadığını biliyorum, yine de bu geceyi bu şekilde geçirmek istiyorum" der.

Arka planda başka bir kadın vardır: gitmiş olan, gerçek olan, kaybedilen. Şarkının duygusal merkezi aslında odadaki kişi değil, odada olmayan kişidir. Anlatıcının satın aldığı yakınlık, bir ikame, bir anestezidir. Bu yüzden şarkı ilerledikçe ses giderek daha yalvarıcı bir hale gelir; sahnede bir fatih değil, kendi kendine yeten olmadığını kabul etmiş biri vardır.

İkinci katman uyuşturucudur. Erken dönem The Weeknd şarkılarında madde kullanımı sürekli bir arka fon olarak belirir, ama asla eğlence olarak sunulmaz. Burada da aynı işlev vardır: duyguyu susturmak. Anlatıcı hem bedeni hem de kimyayı kullanarak aynı şeyi başarmaya çalışır; hissetmemeyi. Ve şarkının trajedisi şudur ki, hissetmemeye bu kadar çok çalışmak, aslında ne kadar çok hissettiğinin en açık kanıtıdır.

Üçüncü katman ise sanatçının kendisiyle ilgilidir. Şarkı yayımlandığında Abel henüz yirmili yaşlarının başındaydı ve ilk kez bir şöhret dalgasının içine giriyordu. "Wicked Games", ünle gelen ilişki biçiminin ne kadar işlemsel hale geldiğini de anlatır. İnsanların size ulaşma nedeni artık siz değilsinizdir; imajınızdır. Bu durumda birinden "bana aşkmış gibi davran" demek, sadece bir gece ricası değil, aynı zamanda yeni hayatının çalışma prensibinin özeti olur.

Şarkının adındaki "kötücül oyunlar" ifadesi de bu yüzden çift taraflıdır. Oyunu oynayan sadece kadın değildir. Anlatıcı da oyunun kurallarını yazan, ödemesini yapan, sonra da kaybettiği için kendine acıyan taraftır.

Bir türün rengini değiştiren şarkı

2011 öncesinde ana akım R&B büyük ölçüde parlak, kendinden emin ve kulüp odaklıydı. "Wicked Games" bu dengeyi tersine çevirdi. Prodüksiyon kasıtlı olarak kirliydi; gitar tonu dijital olarak bozulmuş, davullar ağır ve gecikmeli, vokaller ise bazen sanki başka bir odadan geliyormuş gibi yerleştirilmişti. Bu estetik kısa sürede bir kuşağın ortak diline dönüştü ve günümüzde "alternatif R&B" ya da "karanlık R&B" diye anılan geniş alanın temel referanslarından biri oldu.

Etkisi somut olarak izlenebilir. The Weeknd'in erken dönem işleri Drake'in Take Care albümünün tonunu doğrudan etkiledi; Abel, o albümün birkaç parçasında yazar olarak yer aldı. Sonraki yıllarda FKA twigs'ten dvsn'e, Bryson Tiller'dan pek çok isme uzanan bir hat, bu atmosferi kendi yorumlarıyla sürdürdü. Beyoncé'nin Beyoncé albümündeki "Drunk in Love" öncesi dönemde bile bu yeni karanlık tonun izleri konuşuldu.

Şarkının ayrı bir hayatı da var: canlı performanslardaki hali. The Weeknd, "Wicked Games"i kariyerinin her aşamasında setlist'te tuttu. Stadyum ölçeğine ulaştıktan sonra bile, on binlerce kişinin bu son derece mahrem, neredeyse utanç verici derecede kırılgan sözleri hep bir ağızdan söylemesi tuhaf bir tören havası yaratır. Şarkı, kişisel bir çöküş anlatısından kolektif bir katarsis ritüeline dönüşmüştür.

Ticari olarak da yolu ilginçtir. Başlangıçta ücretsiz dağıtılan bir mixtape parçasıydı; ne radyo desteği ne pazarlama bütçesi vardı. Yıllar içinde sessizce büyüdü ve sonunda pek çok ülkede platin sertifikalara ulaştı. Yani bu şarkı, hit olmak için tasarlanmadan hit olan nadir örneklerden biridir. Bunu mümkün kılan da internetin o dönemki yapısıydı: blog kültürü, Tumblr, erken dönem YouTube keşfi. Bugünün algoritmik dağıtımından çok farklı, daha insani bir yayılma biçimiydi bu.

Neden hâlâ konuşuyoruz

Bu şarkının eskimemesinin sebebi, teknik parlaklığından çok dürüstlüğü. 2011'den bu yana yakınlık kurma biçimlerimiz kökünden değişti. Eşleşme uygulamaları, sonsuz kaydırma, "görüntülendi" bildirimleri, yarı ilişkiler. İnsanlar artık düzenli olarak gerçek olmadığını bildikleri yakınlıkları tüketiyor ve bunun sonunda daha da yalnız hissedeceklerini de biliyorlar. "Wicked Games" bu döngüyü, ilgili teknolojilerin bugünkü haliyle yaygınlaşmasından yıllar önce tarif etmişti.

İkinci sebep, erkekliğin sunuluş biçimi. Şarkıda kendine güvenen bir avcı yok; kendi ihtiyacını itiraf eden biri var. Duygusal kırılganlığın erkek şarkıcılar için bir zayıflık değil, bir sanatsal kaynak olabileceği fikri, 2010'lardan bugüne pop müzikte giderek daha görünür hale geldi. "Wicked Games" bu değişimin erken ve cesur örneklerinden biri.

Üçüncüsü ise şarkının müzikal dokusu. O gitar tonu, yıllar geçtikçe daha da tanınabilir hale geldi; ilk saniyelerden itibaren bir ruh hali kuruyor. Türkiye'de gece boyunca çalan bir playlist'e, İstanbul'da bir taksi yolculuğuna, ya da sabaha karşı boş bir odada tek başına dinlenen bir şarkıya ihtiyaç duyulduğunda hâlâ ilk sıralarda yer almasının nedeni bu.

Ve belki de en önemlisi: şarkı hiçbir çözüm sunmuyor. Anlatıcı iyileşmiyor, ders çıkarmıyor, sabah olduğunda değişmiş olmuyor. Bu, popüler müziğin genellikle kaçındığı bir dürüstlük. Bazı geceler öylece geçer, hiçbir şey düzelmez ve sabah yine aynı yerdeyizdir. "Wicked Games" bunu kabul ettiği için, on beş yıl sonra hâlâ sahici duruyor.

Daha derine dalmak için

🎧 Sese gömülmek için

• House of Balloons (2011) — "Wicked Games"in doğduğu dünyayı anlamak için başlanacak yer burası. Beach House ve Siouxsie and the Banshees gibi beklenmedik kaynaklardan alınan örneklemelerle kurulan bu mixtape, R&B'yi indie rock'ın soğuk atmosferine batırır. Tek oturuşta, tercihen kulaklıkla ve gece dinlenmeli.
• Trilogy (2012) — Üç mixtape'in remasterlanmış hali. "Wicked Games"i bağlamı içinde, yani bir hikâyenin ortasındaki sahne olarak duymak isteyenler için doğru format. Aynı karakterin üç perde boyunca nasıl daha da dibe indiğini takip edebilirsiniz.
• Take Care - Drake (2011) — Aynı şehirden, aynı yıldan, aynı ruh halinden. The Weeknd'in bu albümdeki katkısı, Toronto sesinin nasıl tek bir estetik etrafında kristalleştiğini gösteriyor. İki işi arka arkaya dinlemek, dönemin havasını çok net bir şekilde ortaya koyuyor.

📚 Hikâyeyi takip etmek için

• The Weeknd'in erken dönem röportajları — Abel yıllarca neredeyse hiç röportaj vermedi; ilk uzun konuşmaları 2013 civarında yayımlandı ve o dönemin anonimlik stratejisini kendi ağzından anlatır. Bu metinleri okumak, şarkıdaki mesafeli tonun bir poz değil, bilinçli bir kimlik inşası olduğunu gösteriyor.
• Toronto müzik sahnesi üzerine yazılar — 2010-2013 arası Toronto'nun nasıl bir kültürel merkeze dönüştüğünü anlatan gazetecilik çalışmaları, bu şarkının neden tam o anda ve tam orada çıktığını açıklıyor. Göçmen mahalleleri, soğuk kışlar ve internet üzerinden inşa edilen bir sahne.
• Mixtape kültürü üzerine incelemeler — Ücretsiz dağıtılan bir kaydın nasıl kariyer kurduğunu anlatan yazılar, "Wicked Games"in ticari yolculuğunu anlamlandırıyor. Plak şirketi olmadan milyonlara ulaşmanın o kısa altın çağı, bugün neredeyse tarihe karıştı.

🌍 Mekânları görmek için

• Scarborough, Toronto — Abel'in büyüdüğü, Etiyopyalı ve Karayipli göçmen topluluklarının yoğun olduğu bölge. Şehir merkezinin parlak siluetinden uzak bu mahalleler, onun müziğindeki o dışarıda kalmışlık hissinin coğrafi karşılığı. Toronto'ya giderseniz merkezde kalmayın, doğuya doğru gidin.
• Toronto şehir merkezi ve gece hayatı — Şarkının anlattığı otel odaları, geç saatlerde çalan barlar ve ışıklı ama boş caddeler bu şehrin gerçek dokusundan çıkıyor. Kış aylarında, kar yağarken yürünen bir Toronto gecesi, bu müziğin neden bu kadar soğuk tınıladığını anlatıyor.
• Etiyopya mahallesi, Danforth çevresi — Toronto'nun Etiyopya diasporası, Abel'in ses estetiğinin kültürel kökeninde yer alıyor. Bölgedeki restoranlarda çalan geleneksel müziğin melodik kıvrımlarını duyduğunuzda, onun vokal süslemeleriyle arasındaki akrabalığı fark edebilirsiniz.

🎸 Kendiniz deneyimlemek için

• Gitar riff'ini çalmayı denemek — Şarkının açılış gitarı sanıldığından çok daha basit bir yapı üzerine kurulu; zorluk notalarda değil, tondadır. Reverb ve hafif distortion ile o buzlu havayı yakalamaya çalışmak, prodüksiyonun ne kadar detaylı düşünüldüğünü hemen öğretiyor.
• Vokal aralığını test etmek — Abel'in bu şarkıdaki falsetto kullanımı, karaoke akşamlarının en acımasız sınavlarından biridir. Denemek, onun ses kontrolünün neden bu kadar konuşulduğunu birinci elden anlamanın en hızlı yolu.
• Kendi gece playlist'inizi kurmak — "Wicked Games"i başlangıç noktası alıp benzer atmosferdeki parçalarla bir set hazırlamak, bu türün sınırlarını keşfetmenin keyifli bir yöntemi. Tempo değil, ruh hali üzerinden sıralama yapmayı deneyin; şarkıların birbirine nasıl bağlandığını göreceksiniz.

🎵 Bu şarkıyı dinle