S&M
We couldn't link a Spotify track for this story. Try searching the title on song.link to find it on your preferred service.
Kamçının altındaki itiraf
İlk dinlediğinizde "S&M" tertemiz bir dans-pop bombası gibi gelir. Parlak synth'ler, fabrika hassasiyetinde bir nakarat, kulübü ayağa kaldıran o ritim. Ama Rihanna'nın gülümseyerek söylediği o sözlerin altında çok daha çetrefilli bir hikaye yatıyor. Şarkı acının ve zevkin aynı madalyonun iki yüzü olduğunu, bazen insanı yaralayan şeyin aynı zamanda onu en çok heyecanlandıran şey olabileceğini anlatıyor.
İşin sürprizi şu: pek çok kişi bunu sadece bir cinsel fantezi şarkısı sanır. Oysa Rihanna ve şarkıyı yazan ekip, bunun aynı zamanda şöhretle, dedikoduyla ve onu sürekli paramparça eden tabloid kültürüyle olan ilişkisinin bir alegorisi olduğunu söylemişti. "Bana ne kadar laf söylerseniz söyleyin, ben bundan besleniyorum" diyen, kendini hem kurban hem de galip ilan eden bir manifestodur bu. Acı ile gücü iç içe geçirmek, Rihanna'nın o dönemki sanatçı kimliğinin tam kalbinde duran bir hamleydi.
Felaketten doğan bir albüm
"S&M"i anlamak için 2009-2010 arasına, Rihanna'nın hayatının en karanlık dönemine bakmak gerekiyor. 2009'un başında, dönemin sevgilisi Chris Brown'ın ona uyguladığı şiddet bütün dünyanın gözü önünde, manşetlerde patladı. O fotoğraflar, o dava, o sonu gelmeyen yorumlar Rihanna'yı bir anda kendi trajedisinin baş aktörü yaptı. Sadece bir pop yıldızı değil, artık bir kamusal yaranın simgesiydi.
İşte bu enkazın üstüne 2010 Kasım'ında Loud albümü geldi. Önceki albümü Rated R karanlık, öfkeli, içine kapanık bir kayıttı; yarasını sarmaya çalışan birinin sesiydi. Loud ise tam tersini yaptı: renkli, küstah, kasıtlı olarak provokatif. Rihanna sanki "Beni kırdınız, şimdi izleyin, kırıklarımdan dans pisti yapıyorum" diyordu. "S&M" bu albümün en cüretkar parçasıydı.
Şarkıyı yazan ve üreten ekip, o dönemin pop fabrikasının en keskin isimlerinden oluşuyordu: İsveçli usta Max Martin, Shellback ve şarkı sözlerine katkı veren Ester Dean. Bu üçlü, 2010'lar boyunca radyoyu domine edecek o cilalı, kusursuz pop sesini şekillendiren ekipti. Söylenenlere göre şarkının provokatif teması bilinçli bir seçimdi; Rihanna'nın o dönemde kendine biçtiği "kural tanımaz" imajını perçinlemek için tasarlanmıştı.
Türkiyeli dinleyici için buraya bir kanca atalım: 2010-2011, Türkiye'de de pop radyolarının ve kulüplerin tam anlamıyla "Rihanna çağı"na girdiği yıllardı. İstanbul'un, İzmir'in gece hayatında bu şarkı haftalarca dönmüştü; o dönemin gençliği için Rihanna, Madonna sonrası neslin en cüretkar kadın pop ikonu haline gelmişti. Tıpkı Batı'da olduğu gibi, Türkiye'de de "S&M" hem hayranlık hem de tedirginlik uyandırdı; muhafazakar çevrelerin pop kültüre duyduğu rahatsızlığın küçük bir provasıydı adeta. Aynı dönemde Türk pop sahnesinde de Hadise, Gülşen gibi isimler benzer bir cesur kadın enerjisini taşıyordu; "S&M" bu küresel dalganın en uç noktasıydı.
Sözlerin asıl söylediği
Şarkının nakaratı, ilk bakışta basit bir kışkırtma gibi durur: acının zevke, cezanın ödüle dönüştüğü bir oyun. Rihanna burada, kendisine acı veren şeyin aynı zamanda hoşuna gittiğini, zincirlerin ve kamçıların onu heyecanlandırdığını anlatır. Ama dikkatle dinlerseniz, bunun yatak odasından çok daha geniş bir şey olduğunu fark edersiniz.
Şarkının bir bölümünde Rihanna, hakkında konuşulmasından, dedikodunun nesnesi olmaktan açıkça keyif aldığını ima eder. Burada kamçı artık bir cinsel oyuncak değil, basının diliyle dönen o acımasız söylentilerdir. "Konuşun, ne kadar konuşursanız o kadar güçleniyorum" diyen bir tavır vardır. Bu, dedikoduyu silaha çeviren bir jiu-jitsu hamlesidir; saldırıyı alıp kendi gücüne dönüştürmek.
İşte şarkının dahiyane yanı burada. Rihanna, çift anlamı kasıtlı olarak bulanıklaştırır. Bir yandan tabuya meydan okuyan bir cinsellik ilahisi söyler; öte yandan tüm dünyaya, kendisine yapılan zulmü bir performansa, bir güç gösterisine dönüştürdüğünü ilan eder. Acıyı kucaklamak, ona yapılan kötülüğün üzerinde kontrol kazanmanın bir yoludur. Kurban olmayı reddedip, hikayenin yönetmen koltuğuna oturur.
Bu yüzden "S&M"i sadece fiziksel bir fanteziye indirgemek, onun en güçlü katmanını kaçırmak olur. Şarkı, travma sonrası bir kadının kendi anlatısını geri alma çabasıdır. Acıyı inkar etmez; onunla dans eder.
Skandal, sansür ve bir mahkeme davası
"S&M" tahmin edileceği gibi büyük tartışma kopardı. Şarkının adı bile birçok radyo için fazla cesurdu; bazı istasyonlar "Come On" gibi yumuşatılmış alternatif başlıklar kullandı ya da sözleri sansürledi. İçeriğin müstehcenliği, özellikle aile dostu mecralarda ciddi bir baş ağrısına dönüştü.
Asıl gürültü ise klipten koptu. Melina Matsoukas'ın yönettiği video, basın ve ünlü ilişkisini doğrudan hedef alan kara mizah dolu bir manifesto gibiydi. Rihanna klipte gazetecileri kafeslerde tutar, onlara tasma takar; söylenenlere göre buradaki mesaj çok netti: "Beni siz mi kontrol ediyorsunuz, yoksa ben mi sizi?" Video, kışkırtıcı bulunduğu için bazı ülkelerde yasaklandı; YouTube belli bölgelerde erişimi kısıtladı, İngiltere'de ise yalnızca gece saatlerinde gösterilmesine izin verildi.
Bunun da ötesinde, klip bir telif davasına konu oldu. Fotoğrafçı David LaChapelle, videonun kendi ikonik görsel estetiğini izinsiz kopyaladığını öne sürerek Rihanna'ya dava açtı. Davanın mahkeme dışında, anlaşmayla kapatıldığı bildirildi. Bu detay bile şarkının ne kadar "görsel" ve provokatif bir proje olduğunu gösteriyor; "S&M" sadece bir ses değil, baştan sona bir estetik kavgasıydı.
Tüm bu tartışmalara rağmen, ya da belki tam da onlar sayesinde, şarkı muazzam bir ticari başarı yakaladı. ABD'de Billboard Hot 100 listesinde bir numaraya çıktı ve bu, Rihanna'nın o tarihe kadarki en çok bir numarası olan kariyerinin önemli bir kilometre taşı oldu. Britney Spears'ın yer aldığı bir remiks versiyonu da çıktı; iki provokatif pop kraliçesini aynı parçada buluşturan bu işbirliği, şarkının kült statüsünü daha da pekiştirdi.
Pop tarihindeki yeri
"S&M", 2010'ların başındaki o "elektro-pop patlaması"nın simge taşlarından biridir. Lady Gaga'nın The Fame Monster'ı, Katy Perry'nin Teenage Dream'i ve Rihanna'nın Loud'u, bu dönemde radyoyu maksimalist, parlak ve kasıtlı olarak skandal sentezlerle doldurdu. Max Martin imzasının her yere sinmiş olduğu bu çağda, "S&M" türün en arsız temsilcilerindendi.
Şarkı aynı zamanda Rihanna'nın sanatçı kimliğindeki bir dönüm noktasıdır. Onu "iyi kız komşu" pop sanatçısı kalıbından kesin olarak çıkardı ve geri kalan kariyerini tanımlayacak o korkusuz, kuralları kendi koyan kadın figürünü inşa etti. Sonraki yıllarda Fenty Beauty ve Savage X Fenty markalarıyla kurduğu o "kendi bedeninin ve imajının patronu" felsefesinin tohumlarını burada görmek mümkün. "S&M", Rihanna'nın bedeni ve hikayesi üzerindeki kontrolü kimseye bırakmayacağını ilan ettiği andı.
Kültürel olarak ise şarkı, ana akım pop'un fettişi ve BDSM göndermelerini ne kadar normalleştirebileceğinin sınırlarını test etti. Bundan birkaç yıl sonra patlayacak olan Fifty Shades of Grey fenomeninin zeminini hazırlayan kültürel akımlardan biriydi denebilir. "S&M" yatak odası tabularını radyo dostu bir nakarata sokarak, daha önce yeraltında kalan bir estetiği kitlelerin diline taşıdı.
Bugün hâlâ neden çarpıyor
Aradan on beş yıldan fazla zaman geçti, ama "S&M" hâlâ taze kalmayı başarıyor. Bunun birkaç nedeni var.
Birincisi, o prodüksiyon zamansız. Max Martin ve Shellback'in inşa ettiği o synth duvarı, kusursuz nakarat mühendisliği bugün bile kulüplerde patlayabilecek kadar güçlü. İyi pop, yıllara meydan okur; bu da öyle.
İkincisi, ve daha derin olanı: şarkının asıl teması bugün çok daha fazla yankı buluyor. Sosyal medya çağında hepimiz Rihanna'nın 2010'da anlattığı o ilişkinin küçük versiyonlarını yaşıyoruz; bizi yıpratan ama vazgeçemediğimiz o dijital dikkat ekonomisi. Beğenilerin, yorumların, dedikodunun hem acı verip hem bağımlılık yarattığı bir dünyada, "konuşun, ben besleniyorum" diyen bir şarkının nasıl hissettirdiğini artık çok daha iyi anlıyoruz. Rihanna, Instagram'dan önce, dikkatin hem zehir hem ilaç olduğunu söylemişti.
Üçüncüsü, şarkının özünde yatan o güçlenme mesajı. Travmayı reddetmek yerine onu sahiplenip kendi gücüne çevirmek, bugünün pek çok sanatçısının ve bireyinin benimsediği bir tutum. "S&M", acıyla barışmanın illa onu unutmak olmadığını; bazen onunla dans ederek galip gelinebileceğini hatırlatıyor. Bu yüzden parlak bir dans şarkısı olmanın çok ötesine geçip, bir hayatta kalma şarkısı olarak kalıyor.
Daha derine dalmak için
🎧 Sesin içine dalın
- Rihanna Loud albümü — "S&M"in doğduğu o renkli, küstah albümü baştan sona dinlemeden bu şarkıyı tam anlayamazsınız. "Only Girl" ve "What's My Name?" ile birlikte dinleyince Rihanna'nın enkazdan parlak bir geri dönüş yaptığı dönemin ruhunu yakalarsınız.
- Max Martin pop prodüksiyon — Şarkının o kusursuz mühendisliğinin arkasındaki İsveçli dehayı keşfedin. Onun imzasını taşıyan parçaları yan yana koymak, 2010'lar pop sesinin nasıl inşa edildiğini gösteriyor.
- Rihanna Anti vinyl — Rihanna'nın sonraki sanatsal evrimini merak ediyorsanız, Anti ile "S&M"i karşılaştırın; aynı sanatçının ne kadar uzun bir yol katettiğini duyacaksınız.
📚 Hikâyeyi takip edin
- Rihanna biyografi kitap — Barbados'tan küresel imparatorluğa uzanan o sıra dışı yolculuğu anlatan kitaplar, "S&M"in arkasındaki kişisel dramı çok daha net görmenizi sağlar.
- pop müzik kültür tarihi kitap — 2010'lar pop patlamasını ve Gaga-Perry-Rihanna üçgenini anlatan kitaplar, bu şarkının kültürel zeminini kavramak için harika bir başlangıç.
- müzik endüstrisi şöhret kitap — Şarkının asıl temasını, yani ünlü ile basın arasındaki o sado-mazoşist ilişkiyi inceleyen kitaplar, "S&M"in derin katmanını aydınlatıyor.
🌍 Mekânları ziyaret edin
- Barbados seyahat rehberi — Rihanna'nın doğduğu ve büyüdüğü adayı keşfedin; onun küstah özgüveninin köklerinin nereye uzandığını anlamak için iyi bir başlangıç.
- Los Angeles müzik şehri rehber — 2010'lar pop fabrikasının kalbi olan stüdyo şehrini gezin; "S&M" gibi parçaların hangi ortamda doğduğunu görün.
- Londra gece hayatı rehberi — Klibin yasaklandığı, şarkının kulüplerde gece geç saatlerde patladığı şehri keşfedin; Rihanna'nın Avrupa'daki kültürel etkisinin bir parçası.
🎸 Kendiniz deneyimleyin
- stüdyo kulaklık — Max Martin'in o katman katman synth duvarını ve nakarat mühendisliğini gerçekten duymak için iyi bir kulaklık şart; detaylar ucuz hoparlörlerde kaybolur.
- MIDI klavye synth — Şarkının o parlak elektro-pop sesini kendiniz yeniden üretmek isterseniz, başlangıç için ideal bir araç. "S&M"in akorları aslında şaşırtıcı derecede basit.
- pop vokal mikrofon — Rihanna'nın o cüretkar vokal teslimatını kendi sesinizle denemek için; karaoke gecesinden ev stüdyosuna, başlamak için yeterli.
🤖 Daha fazlasını sor:
- "S&M"in klibi neden bazı ülkelerde yasaklandı, tam olarak ne gösteriyordu?
- Loud albümü Rihanna'nın kariyerinde neden bir dönüm noktası sayılıyor?
- Max Martin'in 2010'lar pop sesi üzerindeki etkisi nasıl bu kadar büyüdü?