Türkçe
SONGFABLE · 1991

Walking in Memphis

MARC COHN · 1991 · MEMPHIS, TENNESSEE, USA

TL;DR: "Walking in Memphis" aslında bir şehir şarkısı değil, bir dönüşüm hikâyesidir: Yahudi bir genç adamın, Elvis'in ve gospel müziğinin topraklarında geçirdiği bir hafta sonunda yaşadığı neredeyse dinsel bir uyanışın, kelimenin tam anlamıyla "yeniden doğuşun" şarkısıdır.
Listen elsewhere

We couldn't link a Spotify track for this story. Try searching the title on song.link to find it on your preferred service.

Bir Şehir Şarkısından Çok Daha Fazlası

İlk dinleyişte "Walking in Memphis" size basit bir şey gibi gelebilir: Bir adam Memphis'e gider, Beale Street'te yürür, Elvis'in hayaletini hisseder, güzel vakit geçirir. Amerikan radyolarının bayıldığı türden, nostaljik bir kartpostal şarkısı. Ama işin aslı çok daha tuhaf ve çok daha derin. Marc Cohn bu şarkıyı yazarken bir turist değildi; hayatının en büyük yaratıcı krizinin ortasında, çaresizlik içinde ilham arayan, annesini çocuk yaşta kaybetmiş, otuzuna merdiven dayamış ama henüz tek bir albüm bile çıkaramamış bir müzisyendi. Memphis'e gitti çünkü kahramanlarının — Elvis Presley, Al Green, ve Sun Records'un efsanevi sesi — hepsi oradan geçmişti. Ve o hafta sonunda yaşadıkları, onun deyimiyle "ruhsal bir uyanış" oldu. Şarkının nakaratında geçen o meşhur soru — kendini bu kadar iyi hissetmesinin nedeni — aslında bir turistin keyfi değil, bir adamın hayatının yeniden anlam kazandığı anın şaşkınlığıdır.

İşin en güzel ironisi şu: Cohn'un kendisi defalarca söylemiştir ki bu şarkı "yüzde yüz otobiyografik" değildir ama "yüzde yüz gerçektir". Memphis'te yaşadığı her şey şarkıda vardır; ama şarkının anlattığı asıl yolculuk, coğrafi değil ruhsaldır.

Cleveland'lı Bir Çocuğun Uzun Yolu

Marc Cohn 1959'da Cleveland, Ohio'da doğdu. Hayatı erken yaşta trajediyle şekillendi: Annesini iki yaşında, babasını ise gençlik yıllarında kaybetti. Bu kayıplar, onun müziğine sinen o derin özlem ve "ait olma" arayışının kaynağı olarak görülür. Üniversite yıllarında müziğe yöneldi, New York'a taşındı, düğünlerde ve barlarda çaldı, hatta bir ara Caroline Kennedy'nin düğününde sahne alan 14 kişilik bir grubun lideriydi. Yetenekliydi, çevresi onu seviyordu — ama büyük şarkı bir türlü gelmiyordu.

1985 yılında, yaratıcı tıkanıklığını kırmak için kendine bir görev verdi: James Taylor'ın bir röportajda söylediği "ilham beklemek yerine ilhamın ayağına git" tavsiyesini ciddiye alıp Memphis, Tennessee'ye uçtu. Orada üç şey yaşadı ve üçü de şarkıya girdi. Birincisi, Elvis'in evi Graceland'i ziyaret etti ve oradaki tuhaf, yarı kutsal atmosferden hem etkilendi hem ürperdi. İkincisi, Al Green'in vaizlik yaptığı Full Gospel Tabernacle Kilisesi'nde bir pazar ayinine katıldı — soul efsanesinin kürsüden vaaz verişini izlemek onu derinden sarstı. Üçüncüsü ve en önemlisi: Memphis dışında, Hollywood adlı küçük bir kasabadaki Hollywood Café'de Muriel Davis Wilkins adında emekli bir öğretmenle tanıştı. Muriel her cuma akşamı orada piyano çalıp gospel söylüyordu. Cohn'u sahneye davet etti, birlikte saatlerce ilahi söylediler — Cohn sözlerin çoğunu bilmiyordu, Muriel ona kulağına fısıldayarak öğretti. Gecenin sonunda Muriel ona döndü ve hayatını değiştiren o soruyu sordu: Hristiyan olup olmadığını. Cohn'un verdiği yanıt — o gece için, o müziğin içinde, evet sayılabileceği — şarkının doruk noktası oldu.

Cohn şarkıyı yıllar içinde olgunlaştırdı ve 1991'de çıkan ilk albümü "Marc Cohn"un açılış parçası yaptı. Şarkı ABD'de ilk 20'ye girdi, Cohn 1992'de Grammy'de "En İyi Yeni Sanatçı" ödülünü kazandı. Türkiyeli dinleyiciler için tanıdık bir his olabilir bu: 90'ların başında, henüz internetin olmadığı yıllarda bu şarkı Türkiye'de de radyolarda — özellikle yabancı müzik yayını yapan istasyonlarda — sıkça çalındı ve birçok kişinin hafızasına "adını bilmediğim ama piyanosunu hemen tanıdığım şarkı" olarak kazındı. Cher'in 1995 tarihli cover'ı ise şarkıyı Avrupa ve Türkiye'deki pop dinleyicisine ikinci kez taşıdı.

Şarkının Gerçekte Anlattığı: Bir Hac Yolculuğu

Şarkının sözlerine yakından bakıldığında, bunun bir gezi günlüğü değil, adım adım kurgulanmış bir hac (pilgrimage) anlatısı olduğu görülür. Cohn şarkıyı bilinçli olarak dinsel imgelerle örmüştür.

Açılış sahnesinde anlatıcı bir uçakta, mavi süet ayakkabılarını giymiş halde Memphis'e inmektedir — bu, Elvis'in ünlü şarkısına yapılan zarif bir selam ve aynı zamanda bir hacının kutsal topraklara girerken özel kıyafetini kuşanması gibidir. Memphis'e iniş, sıradan bir varış gibi değil, başka bir âleme geçiş gibi tarif edilir: Mississippi Deltası'nın üzerinde parlayan bir ışık, ayaklarının yerden on adım yukarıda süzülüşü. Anlatıcı daha şehre adım atar atmaz fiziksel dünyanın kurallarından kurtulmuş gibidir.

Sonra hayaletler girer devreye. Beale Street'te — Memphis blues'unun doğduğu o efsanevi caddede — yürürken anlatıcı, blues'un kurucu babası W.C. Handy'nin ruhuyla âdeta sohbet eder. Graceland'in kapısında Elvis'in hayaletini gördüğünü ima eder; ama buradaki dokunaklı ayrıntı, hayaletlerin korkutucu değil, kucaklayıcı olmasıdır. Memphis'in ölüleri, anlatıcıyı aralarına kabul eder.

Şarkının kalbi ise son bölümdedir: Hollywood Café sahnesi. Anlatıcı, Muriel adlı piyanist kadınla tanışır, birlikte müzik yaparlar ve kadın ona inancını sorar. Anlatıcının cevabı — "bu gece öyleyim" anlamına gelen o meşhur ikirciklı ifade — şarkının bütün anlamını taşıyan andır. Cohn Yahudi'dir ve Hristiyan olmamıştır; ama o gece, o müziğin içinde, mezhepler üstü bir kutsallığa dokunduğunu hissetmiştir. Şarkının söylemek istediği tam da budur: Müzik, insanın hangi inançtan geldiğine bakmaksızın onu aşkın bir deneyime taşıyabilir. Memphis bir şehir değil, bir mabettir; Elvis bir şarkıcı değil, bir azizdir; ve Beale Street'te yürümek, bir tür namaz, bir tür dua, bir tür ayin gibidir.

Bu yüzden şarkıdaki en çarpıcı paradoks, anlatıcının kendini hem hiç olmadığı kadar hafif hem de hiç olmadığı kadar "dolu" hissetmesidir. Yaratıcı krizdeki bir adam, başkalarının müziğinin kutsal topraklarında kendi sesini bulur. Şarkının kendisi, anlattığı mucizenin kanıtıdır: Memphis ona bu şarkıyı vermiştir.

Kültürel Miras: Bir Şehre Adanmış En Büyük Aşk Mektubu

"Walking in Memphis" zamanla Memphis şehrinin gayriresmî marşlarından biri haline geldi. Şarkıda adı geçen mekânlar — Graceland, Beale Street, Hollywood Café, Union Avenue (Sun Studio'nun bulunduğu cadde) — bugün şarkı sayesinde ekstra bir turistik anlam taşıyor. Hollywood Café'nin duvarında Muriel ile Cohn'un hikâyesi anlatılır; Muriel Davis Wilkins şarkı hit olmadan kısa süre önce hayatını kaybetti, ama Cohn'un onun kızıyla yıllarca irtibatta kaldığı söylenir. Cohn her konserinde şarkıyı çalmadan önce bu hikâyeyi anlatır — şarkı kadar hikâyesi de bir ritüele dönüşmüştür.

Şarkının cover tarihi de ilginçtir. Cher 1995'te kendi yorumunu yaptı ve İngiltere'de hit oldu; klibinde Cher, Elvis kılığında görünerek şarkının ruhuna sadık ama cinsiyet sınırlarını bükerek yaklaştı. Lonestar'ın 2003 country yorumu ABD country listelerinde zirveye yakın seyretti. Şarkı dizilerde, filmlerde defalarca kullanıldı; hatta "Cher'in mi yoksa Marc Cohn'un mu?" tartışması, internet çağında şarkının yeniden viral olmasını sağlayan tatlı bir kültür savaşı haline geldi.

Türkiye'deki Batı müziği dinleyicisi açısından şarkının özel bir yeri vardır: 90'larda kasetçilerin "Soft Rock" ve "Best of 90s" derlemelerinin vazgeçilmeziydi. Piyano girişi o kadar ikoniktir ki, adını bilmeyenler bile ilk dört saniyede şarkıyı tanır. Ve belki daha derin bir bağ: Türk dinleyicisi, "bir şehrin insana dokunması" fikrine hiç yabancı değildir. İstanbul'a, Mardin'e ya da Konya'ya gidip "başka biri olarak dönen" insanların hikâyeleriyle büyüyen bir kültür için, Cohn'un Memphis'i bir tür Batı'nın dergâhıdır — Elvis'in türbesi, Al Green'in tekkesi olan bir şehir. Şarkıdaki o ünlü soru-cevap anı, Anadolu irfanındaki "hangi kapıdan girersen gir, içeride aynı ışık var" düşüncesiyle şaşırtıcı biçimde akrabadır.

Stüdyodan Grammy'ye: Şarkının İkinci Hayatı

Şarkının kayıt hikâyesi de en az yazılış hikâyesi kadar öğreticidir. Cohn aslında gitar ağırlıklı bir şarkı yazarıydı; ama "Walking in Memphis" daha ilk taslağından itibaren piyanonun etrafında şekillendi ve bu tercih şarkının kaderini belirledi. O dört notalık açılış motifi, gospel müziğinin "çağrı" hissini taşır — sanki bir kilise piyanisti cemaati içeri davet ediyormuş gibi. Düzenlemenin en zekice tarafı ise kademeli yükselişidir: Şarkı sade bir piyano-vokal anlatımıyla başlar, kıtalar ilerledikçe davul, org ve arka vokaller eklenir ve final bölümünde âdeta küçük bir gospel korosu patlamasına dönüşür. Yani prodüksiyonun kendisi, anlatıcının yaşadığı ruhsal yükselişin ses karşılığıdır; sözleri hiç anlamayan bir dinleyici bile o kabarışı hisseder. Türkiye'de doksanlarda bu şarkıyı radyodan kaydedip kasete çeken binlerce dinleyicinin tek kelime İngilizce bilmeden şarkıya bağlanabilmesinin sırrı muhtemelen budur.

Albüm 1991 Şubat'ında Atlantic etiketiyle yayımlandığında Cohn otuz bir yaşındaydı — pop endüstrisinin standartlarına göre "geç kalmış" bir çıkış. Ama şarkı ABD listelerinde 13. sıraya tırmandı, yetişkin çağdaş radyolarının demirbaşı oldu ve Cohn'a 1992 Grammy törenlerinde "En İyi Yeni Sanatçı" ödülünü getirdi. Bu ödülün tatlı bir ironisi vardır: "Yeni sanatçı" ilan edilen adam, on yılı aşkın süredir barlarda ve düğünlerde çalan, pes etmenin eşiğinden dönmüş bir emektar idi. Cohn sonraki albümlerinde aynı ticari zirveyi bir daha yakalayamadı ve "tek hit harikası" etiketi hep peşinden geldi; ama kendisinin bu konuda söylendiğine göre hiç buruk olmadığı, "insanların hayatına kalıcı olarak giren tek bir şarkı bile çoğu yazara nasip olmaz" minvalinde konuştuğu aktarılır. 2005'te Denver'da bir konser sonrası araç gaspı girişiminde başından vurulup mucizevi biçimde kurtulması ise, yeniden doğuş üzerine şarkı yazan adamın hayatına acı bir simetri olarak geçti: Cohn, kelimenin gerçek anlamıyla ikinci bir şans yaşadı ve sahnelere geri döndü.

Bugün Hâlâ Neden Bu Kadar İyi Hissettiriyor?

Otuz yılı aşkın süre geçti ve "Walking in Memphis" hâlâ çalmaya devam ediyor — düğünlerde, yol playlist'lerinde, karaoke gecelerinde. Bunun yüzeysel nedeni bellidir: O piyano riff'i müzik tarihinin en iyi açılışlarından biridir ve nakarat, insanın gırtlağına kendiliğinden yerleşir.

Ama daha derin neden şudur: Bu şarkı, herkesin hayatında en az bir kez yaşadığı (ya da yaşamayı umduğu) bir deneyimi anlatır — bir yere gidip kendinden büyük bir şeyin parçası olduğunu hissetmek. Spotify çağında, her şarkının her an her yerde erişilebilir olduğu bir dünyada, "müziğin bir coğrafyası olduğu" fikri neredeyse romantik bir direniş gibi duruyor. "Walking in Memphis" bize müziğin bir yerden geldiğini hatırlatır: O yerin nemli havasından, kiliselerinden, barbekü dumanından, ölülerinin hâlâ sokaklarda dolaşan ruhlarından.

Ayrıca şarkı, kimlik üzerine bugün bile cesur sayılacak bir şey söyler: Anlatıcı, kendi inancından vazgeçmeden başka bir inancın güzelliğinde erimeyi başarır. "Bu gece öyleyim" cevabı, ne bir dönüş ne bir reddir; bir açıklıktır. Kutuplaşmanın norm haline geldiği bir çağda, bir Yahudi şarkıcının gospel kilisesinde kendini "yeniden doğmuş" hissetmesini anlatan bir şarkının bunca yıl sonra hâlâ insanları birleştirmesi, herhalde tesadüf değildir.

Ve en nihayetinde, şarkı bir umut vaadi taşır: Marc Cohn, Memphis'e gittiğinde kariyeri tıkanmış, kim olduğunu bilmeyen bir adamdı. Oradan, hayatının şarkısıyla döndü. "Walking in Memphis" her çaldığında, dinleyene aynı şeyi fısıldar: Senin de bir Memphis'in var. Belki henüz gitmedin, o kadar.

Daha derine dalmak için

🎧 Sesin içine gömülün

📚 Hikâyenin izini sürün

🌍 Mekânları ziyaret edin

🎸 Kendiniz deneyimleyin

🎵 Bu şarkıyı dinleyin

🤖 Daha fazlasını sorun:

Tags
90s
Related stories