Türkçe
SONGFABLE · 1985

Take On Me

A-HA · 1985

Listen elsewhere

We couldn't link a Spotify track for this story. Try searching the title on song.link to find it on your preferred service.

Take On Me - a-ha (1985)

TL;DR: Bugün herkesin "anında tanıdığı" o neşeli synth-pop klasiği, aslında üç kez yayınlanıp iki kez başarısız olan bir şarkıydı; gerçek hikâyesi ise vazgeçmeyi reddeden üç Norveçli gencin ve onları kurtaran çığır açan bir kara kalem animasyonun hikâyesidir.

O ünlü çığlık herkesin sandığından çok daha zor bir şeydi

"Take On Me" deyince çoğu insanın aklına ilk gelen şey o nakarattaki, neredeyse insanüstü gibi duran tiz nottur. Morten Harket'in sesi orada bir falsetto'ya tırmanır ve bir an için sanki şarkı yer çekiminden kurtulur. Bu detay tek başına şarkının neden bu kadar akılda kaldığını açıklamaya yeter; ama işin asıl ironisi şu: bu kadar zahmetsizmiş gibi duran o an, aslında yıllar süren bir inadın ve defalarca reddedilmenin ürünüdür.

Çoğu insanın bilmediği şey, "Take On Me"nin bir gecede patlamadığıdır. Tam tersine, şarkı bugünkü tanınan haline kavuşana kadar üç ayrı versiyonla, iki büyük başarısızlıkla ve neredeyse bir grubu dağılma noktasına getiren bir hayal kırıklığıyla yoğrulmuştur. Bugün onu pırıltılı, kaygısız bir 80'ler eğlencesi olarak hatırlıyoruz; oysa perdenin arkasında, kariyerlerini tek bir şarkıya yatırmış üç gencin ölüm kalım mücadelesi vardı. İşte bu yüzden "Take On Me", duyulduğunda kulağa ne kadar hafif gelirse gelsin, aslında pop tarihinin en inatçı zaferlerinden biridir.

Oslo'dan Londra'ya: üç gencin kumar gibi göçü

Hikâye Norveç'te, Oslo'da başlar. a-ha üç kişiden oluşuyordu: vokalist Morten Harket, klavyeci ve şarkıların büyük bölümünün mimarı Magne "Mags" Furuholmen ve gitarist Pål Waaktaar-Savoy. Pål ile Magne çocukluktan beri birbirlerini tanıyorlardı ve daha gençlik yıllarında müzik yapıyorlardı. Söylenenlere göre o ünlü melodinin ilk kıvılcımı, ikisi henüz ergenken, "Bridges" adlı eski bir grupta çaldıkları yıllara kadar uzanıyor; yani "Take On Me"nin tohumu, dünya onu duymadan yıllar önce atılmıştı.

1980'lerin başında Norveç, uluslararası pop sahnesinde pek de göz önünde olan bir ülke değildi. İngilizce söyleyen, dünya çapında iz bırakmış bir Norveç grubu o güne kadar neredeyse yoktu. Bunun farkında olan üçlü, kariyerlerini ülkede çürümeye bırakmak yerine çantalarını toplayıp İngiltere'ye, Londra'ya taşındı. Bu, romantik göründüğü kadar riskli bir karardı: tanıdıkları kimsenin olmadığı, dilini aksanla konuştukları, paralarının kıt olduğu bir şehirde sıfırdan başlıyorlardı. Anlatılanlara göre ekonomik olarak çok zorlandılar, ucuz odalarda kaldılar ve plak şirketlerinin kapılarını tek tek çaldılar. Bu inadın arkasında basit bir inanç vardı: ellerinde gerçekten büyük bir şarkı olduğunu biliyorlardı.

Türk müzikseverler için burada tanıdık bir nokta var. 1980'ler, Türkiye'de de pop müziğin synthesizer'la, elektronik aranjmanlarla yeniden şekillendiği yıllardı; aynı dönemde Avrupa'nın küçük ülkelerinden çıkan grupların büyük pazarlara nasıl sızdığı, yerli müzisyenler için de bir tür yol haritasıydı. a-ha'nın hikâyesi, "merkez" sayılmayan bir yerden gelip dünyayı fethetmenin mümkün olduğunu gösteren bir örnektir; ki bu, kendi içinde her zaman çevreden merkeze doğru bakmış bir müzik kültürü için özellikle ilham vericidir. Üstelik a-ha, sonraki yıllarda Türkiye'de de geniş bir hayran kitlesi edinmiş, 80'ler nostaljisinin radyolarda en sık dönen isimlerinden biri olmuştur.

Şarkının asıl dönüm noktası, prodüktör Alan Tarney ile çalışmaları oldu. İlk versiyonlar yayınlandığında neredeyse hiç ses getirmemişti. Söylenene göre ilk çıkışında şarkı listelere bile giremedi ve grup yıkılmıştı. Ama plak şirketi, özellikle de o melodinin gücüne inanan birkaç kişi, pes etmedi. Şarkı yeniden düzenlendi, daha parlak, daha vurucu bir prodüksiyonla yeniden kaydedildi. Ve asıl sihir, müziğe değil, görüntüye eklenen bir şeyle geldi: klip.

Şarkının kalbinde gerçek bir kaçış arzusu var

Sözlere gelince — ki burada tek bir dize bile alıntılamadan, anlamını kendi cümlelerimle aktaracağım — "Take On Me" özünde bir cesaret çağrısıdır. Şarkıyı söyleyen kişi, karşısındaki birine seslenir ve ondan bir risk almasını, kendisine bir şans vermesini ister. Bu, klasik bir aşk itirafından biraz daha derindir; çünkü içinde bir aciliyet, hatta bir tür kırılganlık vardır. Anlatıcı, zamanın geçtiğinin, fırsatların sonsuza dek beklemeyeceğinin farkındadır.

Şarkının duygusal dokusunda iki zıt his iç içe geçer. Bir yandan o yukarı fırlayan melodi ve neşeli ritim, bir umut, bir heyecan, bir ilk aşk titreşimi taşır. Öte yandan sözlerin altında sürekli bir belirsizlik, "ya beni geri çevirirse?" korkusu fısıldar. İşte bu gerilim — yani sevincin ve tedirginliğin aynı anda var olması — şarkıyı sıradan bir pop parçası olmaktan çıkarıp gerçek bir duygusal deneyime dönüştürür. Anlatıcı sevdiği kişiye yalvarmaz; ondan cesur olmasını, kendisiyle birlikte bir maceraya atılmasını ister. Bu yüzden şarkı, ilk aşkın o eşiğinde durma anını, atlamadan önceki son nefesi anlatır gibidir.

İlginç olan, sözlerin çok da somut bir hikâye anlatmamasıdır. Bu belirsizlik aslında bir avantaja dönüşmüştür: dinleyen herkes kendi anısını, kendi "keşke cesur olsaydım" anını şarkının içine yerleştirebilir. Belki de şarkının kuşaklar boyu taze kalmasının bir nedeni budur. Net bir öykü dayatmaz; bunun yerine, herkesin tanıdığı evrensel bir duyguyu — birine açılmanın, reddedilme riskini göze almanın o ürpertili anını — saf melodiye çevirir.

Çizgi roman ile gerçeğin birleştiği klip

"Take On Me"yi bir kült yapan şeyi konuşurken klibinden bahsetmemek imkânsızdır. 1985'te yönetmen Steve Barron'ın çektiği bu video, o dönem için neredeyse büyü gibiydi. Klip, bir kafede oturan genç bir kadının elindeki çizgi romana dalmasıyla başlar. Derken çizgi romandaki yakışıklı yarışçı — yani Morten Harket — kâğıdın içinden uzanır ve kadını kendi siyah-beyaz, eskiz dünyasına çeker. Gerçek dünya ile çizilmiş dünya arasında gidip gelen bu hikâye, romantik, gerilimli ve görsel olarak hayranlık uyandırıcıdır.

Bu efektin adı "rotoscoping"ti: çekilen gerçek görüntülerin üzerine kare kare elle kara kalem çizim yapılması. Söylenene göre binlerce kare tek tek çizildi ve bu süreç aylar sürdü. O dönemde bilgisayar animasyonu henüz bugünkü gibi değildi; dolayısıyla bu emek tamamen insan eliyle, sabırla ortaya kondu. Sonuç, MTV çağının en ikonik kliplerinden biri oldu. MTV'nin yeni yeni yükseldiği, bir şarkının kaderini görüntünün belirlediği o yıllarda, "Take On Me" klibi tam da doğru anda doğru yeniliği yaptı. Şarkı, üçüncü denemesinde işte bu klip sayesinde patladı ve birçok ülkede listelerin zirvesine, ABD'de bir numaraya kadar tırmandı.

Burada altı çizilmesi gereken bir ders var: aynı şarkı, neredeyse aynı melodiyle, daha önce iki kez başarısız olmuştu. Değişen tek büyük şey, ona eşlik eden görüntü ve daha cilalı bir prodüksiyondu. Yani "Take On Me", müziğin tek başına yetmediği, bazen bir sanat eserinin doğru ambalajı ve doğru zamanı beklediği gerçeğinin en çarpıcı kanıtlarından biridir. Üç gencin inadı olmasaydı, bu melodi bugün belki de kimsenin hatırlamadığı bir kayıp şarkı olarak kalacaktı.

Bir hit olmanın ötesinde: a-ha'nın bıraktığı miras

a-ha, "Take On Me" ile bir günlük bir mucize olmadı. Grup, sonraki yıllarda da kariyerine devam etti ve özellikle bir başka alanda tarihe geçti: 1987'de James Bond filmi "The Living Daylights" (Aydınlık Gün Cinayetleri) için yaptıkları aynı adlı tema şarkısıyla, bir Bond jeneriği seslendiren ender pop gruplarından biri oldular. Bu, Norveç'ten çıkıp Londra'da kapı kapı dolaşan o üç genç için inanılmaz bir tırmanıştı.

Yine de a-ha'nın asıl mirası, Norveç müziğine açtığı kapıdır. Onlardan önce uluslararası arenada bu çapta başarılı olmuş bir Norveç pop grubu neredeyse yoktu. a-ha, küçük bir İskandinav ülkesinin de dünya pop sahnesinde söz sahibi olabileceğini kanıtladı ve kendi ülkelerinde adeta ulusal bir gurur kaynağına dönüştü. Sonraki kuşaklardan birçok İskandinav müzisyen ve prodüktör için onlar, "bu mümkün" diyen ilk büyük örnek oldular.

Şarkının kendisi ise zamanla kendi başına yaşayan bir kültürel nesneye dönüştü. O sentetik melodi, sayısız reklamda, filmde, dizide kullanıldı; defalarca cover'landı, parodisi yapıldı, remiks edildi. İnternet çağında ise bambaşka bir hayat buldu: yıllar sonra a-ha'nın akustik, sade bir "MTV Unplugged" versiyonunu seslendirmesi, şarkının altındaki melodinin parlak prodüksiyondan bağımsız olarak ne kadar güçlü olduğunu gösterdi. O versiyonda synth'ler sustuğunda bile melodi tüm hüznü ve güzelliğiyle ayakta kaldı — ki bu, gerçekten iyi bir şarkının testidir.

Neden hâlâ içimize işliyor

Aradan kırk yıla yakın zaman geçmesine rağmen "Take On Me" hâlâ neden bu kadar canlı? Birkaç nedeni var. Birincisi, o melodinin saf gücü. İnsan beyninin unutamayacağı türden, bir kez duyulduğunda günlerce zihinde dönen bir ezgi bu. İkincisi, taşıdığı duygunun zamansızlığı: birine açılma, risk alma, reddedilme korkusunu yenme arzusu — bunlar 1985'te ne kadar gerçekse bugün de o kadar gerçek. Teknoloji değişir, modalar gelir geçer, ama o eşikte durup "cesaret edebilecek miyim?" diye sorma anı hep aynı kalır.

Üçüncü ve belki en güçlü neden ise şarkının ardındaki insan hikâyesi. "Take On Me", bize vazgeçmemenin neye benzediğini hatırlatır. İki kez başarısız olmuş, kariyerleri çökmüş, ama melodilerine inanmaya devam etmiş üç genç... Onların hikâyesi, bugün bir hayalin peşinden koşan herkese tanıdık gelir. Şarkıyı dinlerken duyduğumuz o yukarı fırlayan neşe, aslında bir zaferin sesidir — defalarca düşüp yeniden ayağa kalkmanın sesi.

Günümüzde yeni nesiller bu şarkıyı çoğu zaman bir video oyunundan, bir filmden ya da sosyal medyadaki bir akımdan keşfediyor. Onu hangi kapıdan keşfederlerse keşfetsinler, aynı şey oluyor: o nakarat geldiğinde, o tiz nota tırmandığında, yüzlerinde istemsiz bir gülümseme beliriyor. Bir şarkının kırk yıl boyunca yaptığı en güzel şey budur herhalde — kuşaktan kuşağa, hiç eskimeden, aynı anlık sevinci taşımaya devam etmek.

Daha derine dalmak için

🎧 Sese gömül

📚 Hikâyenin peşine düş

🌍 Mekânları keşfet

🎸 Kendin deneyimle

🎵 Bu şarkıyı dinle

🤖 Daha fazlasını sor:

Tags
80s
Related stories