Hallelujah - Leonard Cohen (1984)

TL;DR: เพลงที่ฟังเหมือนบทสวดในโบสถ์ แต่จริง ๆ แล้วพูดถึงความรัก เซ็กซ์ ความผิดหวัง และศรัทธาที่แตกสลาย คำว่า "ฮาเลลูยา" ในเพลงนี้ไม่ใช่การสรรเสริญพระเจ้าอย่างมีความสุข แต่เป็นเสียงร้องของคนที่เจ็บปวดแต่ยังเลือกจะกล่าวคำขอบคุณต่อชีวิต

เพลงสวดที่ไม่ได้เกี่ยวกับศาสนาอย่างที่คิด

หลายคนได้ยิน "Hallelujah" ในงานแต่งงาน งานศพ หรือรายการแข่งร้องเพลง แล้วคิดว่ามันเป็นเพลงทางศาสนาที่อบอุ่นและศักดิ์สิทธิ์ ความจริงกลับตรงกันข้ามอย่างน่าประหลาด Leonard Cohen ตั้งใจเขียนเพลงที่ใช้ภาษาและภาพจากคัมภีร์ไบเบิล แต่เพื่อพูดถึงสิ่งที่โลกีย์ที่สุด นั่นคือความปรารถนา ความสัมพันธ์ที่พังทลาย และความรู้สึกว่าศรัทธาในทุกอย่าง ทั้งในพระเจ้าและในคนรัก สามารถสั่นคลอนได้ คำว่า "ฮาเลลูยา" ที่เขาร้องซ้ำ ๆ จึงไม่ใช่เสียงแห่งชัยชนะ แต่เป็นเสียงของคนที่ช้ำใจแต่ยังยอมก้มหัวให้กับชีวิตอยู่ดี

ชายผู้ใช้เวลาห้าปีเขียนเพลงเดียว

Leonard Cohen เป็นกวีและนักเขียนนวนิยายชาวแคนาดาจากเมืองมอนทรีออล ที่หันมาทำเพลงตอนอายุสามสิบกว่า เสียงของเขาทุ้มต่ำราวกับคนกำลังกระซิบความลับ เล่ากันว่าเขาใช้เวลานานหลายปีในการเขียน "Hallelujah" และเขียนบทเพลงไว้มากถึงราว 80 ท่อนก่อนจะคัดเหลือไม่กี่ท่อน มีเรื่องเล่าว่าครั้งหนึ่งเขานั่งทุบหัวตัวเองกับพื้นโรงแรมเพราะเขียนไม่ลงตัว เพลงนี้ออกในอัลบั้ม Various Positions ปี 1984 แต่ค่ายเพลงในอเมริกาตอนนั้นปฏิเสธที่จะวางจำหน่าย เพราะมองว่าไม่มีทางขายได้ เพลงที่วันนี้ถูกร้องไปทั่วโลกจึงเกือบไม่ได้เกิด

สำหรับแฟนเพลงไทย จุดเชื่อมที่น่าสนใจคือ คนไทยจำนวนมากรู้จักเพลงนี้ครั้งแรกผ่านภาพยนตร์แอนิเมชัน Shrek หรือผ่านเวอร์ชันของศิลปินรุ่นหลัง โดยไม่เคยรู้ว่าต้นฉบับเป็นของชายเสียงทุ้มชาวแคนาดาคนนี้ และอีกจุดที่คนไทยน่าจะเข้าใจได้ลึกคือ แนวคิดเรื่อง "ความทุกข์ที่อยู่คู่กับความงาม" ซึ่งใกล้เคียงกับมุมมองทางพุทธที่ว่าความเจ็บปวดเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ถอดความหมาย: ศรัทธาที่ปนเปื้อนด้วยความเจ็บปวด

เนื้อเพลงพาดพิงถึงเรื่องราวในคัมภีร์ไบเบิลหลายตอน เช่น กษัตริย์เดวิดผู้แต่งบทเพลงสรรเสริญแต่ก็ตกหลุมความปรารถนาในตัวหญิงสาว และเรื่องของแซมสันผู้สูญเสียพลังเพราะถูกหญิงตัดผม Cohen ใช้ภาพเหล่านี้เพื่อชี้ว่า แม้แต่บุคคลศักดิ์สิทธิ์ที่สุดก็ยังพ่ายแพ้ต่อความรักและความอ่อนแอของมนุษย์ ท่อนต่อ ๆ มาเขาพูดถึงความสัมพันธ์ที่เคยอบอุ่นแล้วเย็นชาลง ความทรงจำของความใกล้ชิดทางกายที่กลายเป็นความว่างเปล่า

หัวใจของเพลงอยู่ที่การยอมรับว่ามี "ฮาเลลูยา" อยู่หลายแบบ ทั้งคำขอบคุณที่เปล่งออกมาด้วยความปีติ และคำเดียวกันที่เปล่งออกมาทั้งน้ำตา Cohen เคยพูดทำนองว่าเขาอยากบอกว่า ต่อให้ทุกอย่างผิดพลาด ต่อให้ไม่มีอะไรเหลือ คนเราก็ยังสามารถยืนต่อหน้าชีวิตและกล่าวคำสรรเสริญได้ มันคือการคืนดีกับความไม่สมบูรณ์แบบของการมีชีวิตอยู่

จากเพลงที่ถูกปฏิเสธ สู่บทเพลงร่วมสมัยที่ถูกร้องมากที่สุด

ความน่าทึ่งของ "Hallelujah" คือมันโด่งดังขึ้นมาทีหลัง ไม่ใช่ตอนที่ Cohen ออกเอง John Cale และโดยเฉพาะ Jeff Buckley นำไปตีความใหม่ในช่วงทศวรรษ 1990 เวอร์ชันของ Buckley ที่เปราะบางและงดงามกลายเป็นต้นแบบที่คนทั้งโลกจดจำ ว่ากันว่ามีศิลปินนำเพลงนี้ไปบันทึกหรือคัฟเวอร์หลายร้อยเวอร์ชัน จนกลายเป็นหนึ่งในเพลงที่ถูกร้องบ่อยที่สุดในยุคใหม่ น่าเศร้าที่ทั้ง Buckley และ Cohen ต่างจากโลกนี้ไปแล้ว โดย Cohen เสียชีวิตในปี 2016

ทำไมเพลงนี้ยังกินใจคนทุกวันนี้

เพราะมันไม่บังคับให้เราต้องเลือกว่าจะเชื่อหรือไม่เชื่อ จะมีความสุขหรือเศร้า มันยอมให้เรารู้สึกทุกอย่างพร้อมกัน ในยุคที่โซเชียลมีเดียบีบให้ทุกคนต้องดูสมบูรณ์แบบ "Hallelujah" กลับบอกว่าการแตกร้าวคือเรื่องปกติของมนุษย์ และในรอยร้าวนั้นเองที่แสงสว่างลอดเข้ามา มันจึงเหมาะกับทั้งงานแห่งความสุขและความสูญเสีย เพราะมันพูดถึงสิ่งเดียวที่ทุกคนมีร่วมกัน นั่นคือหัวใจที่เคยทั้งรักและเจ็บ

วิธีดำดิ่งลึกขึ้น

🎧 ดื่มด่ำกับเสียงเพลง

ลองเริ่มจากต้นฉบับของ Cohen เพื่อสัมผัสเสียงทุ้มต่ำที่เหมือนคำเทศนาในยามค่ำ แล้วเทียบกับเวอร์ชันที่อ่อนหวานกว่าเพื่อเห็นว่าเพลงเดียวสามารถเปลี่ยนอารมณ์ได้แค่ไหน

📚 ตามรอยเรื่องราว

หนังสือที่เจาะลึกเบื้องหลังเพลงนี้จะช่วยให้เข้าใจว่าทำไมชายคนหนึ่งถึงทุ่มเทเขียนบทเพลงนับสิบปี และบทกวีของเขาเองก็เผยรากของภาษาที่ใช้ในเพลง

🌍 เยือนสถานที่จริง

มอนทรีออลคือเมืองที่หล่อหลอม Cohen และยังมีภาพจิตรกรรมฝาผนังขนาดยักษ์ที่รำลึกถึงเขา ลองวางแผนทริปแคนาดาเพื่อสัมผัสบรรยากาศที่บ่มเพาะกวีคนนี้

🎸 ลองด้วยตัวเอง

เพลงนี้เล่นง่ายกว่าที่คิดและเป็นเพลงยอดนิยมสำหรับมือใหม่ ลองหยิบกีตาร์หรือเปียโนมาเล่นคอร์ดเรียบง่ายของมันดู

🎵 ฟังเพลงนี้

🤖 ถามต่อได้อีก:

เวอร์ชันของ Jeff Buckley กับต้นฉบับของ Leonard Cohen ต่างกันอย่างไร?
เนื้อเพลงท่อนไหนที่อ้างถึงเรื่องในคัมภีร์ไบเบิลบ้าง?
มีเพลงอื่นของ Leonard Cohen ที่ควรฟังต่ออีกไหม?

Hallelujah