Tiếng Việt
SONGFABLE · 1969

Here Comes the Sun

THE BEATLES · 1969

TL;DR: "Here Comes the Sun" của George Harrison, viết vào một buổi sáng mùa xuân năm 1969 trong khu vườn của Eric Clapton, là khoảnh khắc một người đàn ông kiệt sức trốn khỏi cuộc họp kinh doanh để tìm lại ánh sáng. Với người nghe Việt Nam — những thế hệ đã đi qua bao cuộc giao mùa, từ thời bao cấp đến Đổi Mới, từ Hà Nội mùa nồm đến Sài Gòn mùa mưa — bài hát này là lời nhắc nhở dịu dàng rằng mọi mùa đông, dù dài đến đâu, cũng có hồi kết.

Khi mặt trời mọc sau một mùa đông quá dài

Tháng Tư năm 1969. London ẩm ướt, lạnh lẽo, và bên trong trụ sở Apple Corps trên phố Savile Row, ban nhạc lớn nhất thế giới đang tan rã trong những phòng họp đầy giấy tờ kế toán. George Harrison, lúc đó hai mươi sáu tuổi, vừa bị bắt giam vài tháng trước vì cần sa, vừa phải cắt amidan, và đang ngày ngày ngồi nghe các luật sư cãi nhau về thuế, bản quyền, và những con số mà ông chưa bao giờ thực sự quan tâm.

Một buổi sáng, ông không đến văn phòng. Ông lái xe đến nhà người bạn thân Eric Clapton ở Surrey, mượn một cây guitar acoustic, và đi bộ ra khu vườn phía sau. Mặt trời vừa lên sau nhiều tháng âm u. Cỏ còn đẫm sương. Và trong khoảng một giờ đồng hồ, Harrison viết xong một trong những bài hát được phát nhiều nhất trong lịch sử nhân loại — một bài hát không nói về tình yêu, không nói về cách mạng, không nói về Chúa hay ma túy, mà chỉ nói về việc mặt trời đã mọc trở lại sau một mùa đông dài.

Đó là cách "Here Comes the Sun" ra đời. Không phải trong phòng thu. Không phải dưới áp lực sáng tác. Mà trong một hành động trốn học của người trưởng thành — cái mà người Anh gọi là "playing hooky" — khi một nghệ sĩ kiệt sức quyết định rằng buổi sáng mùa xuân quan trọng hơn cuộc họp ban giám đốc.

Bối cảnh: George Harrison, người Beatle thầm lặng

Trong tứ quái Liverpool, George Harrison luôn là người ít được chú ý nhất. Lennon là thiên tài cuồng nộ, McCartney là cỗ máy giai điệu, Ringo là trái tim ấm áp. George là "the Quiet One" — người trầm lặng, người đứng phía sau, người mà ngay cả trong những bộ phim tài liệu cũng thường xuất hiện ở góc khung hình.

Nhưng đến năm 1969, George không còn là cậu bé hai mươi tuổi nữa. Ông đã đi Ấn Độ, học sitar với Ravi Shankar, đắm mình vào triết học Hindu, và bắt đầu viết những bài hát ngày càng hay hơn — "While My Guitar Gently Weeps," "Something," và cuối cùng là "Here Comes the Sun." Vấn đề là Lennon và McCartney, với cái tôi khổng lồ và thói quen coi George như đứa em trai, thường chỉ cho ông một hoặc hai bài trên mỗi album.

Album Abbey Road, phát hành tháng 9 năm 1969, là cơ hội cuối cùng. Mọi người trong phòng thu đều ngầm hiểu đây có thể là album cuối của The Beatles. Và Harrison đã đặt vào đó hai bài hát — "Something" và "Here Comes the Sun" — mà sau này Frank Sinatra gọi là "bài tình ca hay nhất 50 năm qua" và Paul McCartney thừa nhận là "ánh sáng" của cả album.

Điều trớ trêu: khi Abbey Road được thu âm, John Lennon thậm chí không có mặt trong "Here Comes the Sun." Ông đang nằm viện sau một vụ tai nạn xe hơi ở Scotland. Bài hát biểu tượng nhất của The Beatles về sự hồi sinh được tạo ra mà không có một trong bốn thành viên.

Ý nghĩa thật sự: sự kiệt sức và phép màu của ánh sáng

Bề mặt, "Here Comes the Sun" là một bài hát về thời tiết. Mùa đông dài, băng giá đang tan, mặt trời quay lại. Đơn giản đến mức một đứa trẻ năm tuổi cũng hiểu được.

Nhưng nếu đào sâu hơn, đây là một bài hát về sự kiệt sức của người trưởng thành — cái mà ngày nay người ta gọi là "burnout." Mùa đông trong lời hát không chỉ là mùa đông nước Anh. Đó là mùa đông của một ban nhạc đang tan rã, của những cuộc họp pháp lý kéo dài, của một thanh niên bị áp lực phải là "George Beatle" khi ông chỉ muốn làm vườn, thiền định, và nghe nhạc Ấn Độ.

Harrison sau này nói trong tự truyện I, Me, Mine: bài hát viết về cảm giác giải thoát khi cuối cùng được ra khỏi văn phòng, được nắm cây guitar, được ở dưới ánh mặt trời. Đó không phải sự lạc quan ngây thơ. Đó là sự lạc quan của một người đã chạm đáy và phát hiện ra rằng ánh sáng vẫn còn ở đó, vẫn miễn phí, vẫn chờ đợi bất kỳ ai chịu bước ra ngoài.

Đây cũng là lý do bài hát có cấu trúc hài hòa đặc biệt — những đoạn chuyển nhịp 11/8, 4/4, 7/8 xen kẽ mà nhà sản xuất George Martin sau này nói rằng "không nghệ sĩ pop nào khác viết được." Harrison đã dùng kiến thức nhạc Ấn Độ — nơi nhịp điệu không bị giam trong khung 4/4 — để diễn tả cảm giác bước đi loạng choạng nhưng đầy hứng khởi của một người vừa thoát khỏi căn phòng tối.

Vì sao bài hát này chạm tới tâm hồn người Việt

Người Việt Nam có một mối quan hệ rất đặc biệt với mặt trời và mùa.

Ở Hà Nội, ai cũng biết cảm giác của tháng Hai, tháng Ba — khi mùa nồm kéo dài, tường nhà ướt sũng, quần áo phơi mãi không khô, và cả thành phố như chìm trong một lớp ẩm xám không lối thoát. Rồi một sáng tháng Tư, đột nhiên nắng vàng đổ xuống Hồ Tây, hoa loa kèn nở trắng các góc phố, và người ta hiểu rằng mùa đông đã kết thúc. Đó chính là khoảnh khắc "Here Comes the Sun" — không phải ẩn dụ, mà là trải nghiệm sống thật.

Ở Sài Gòn, "mùa đông" có hình dạng khác. Đó là mùa mưa kéo dài từ tháng Năm đến tháng Mười Một, khi đường phố ngập, xe máy chết máy, và những quán cà phê cóc ở Phạm Ngũ Lão hay đường Bùi Viện trở thành nơi trú ẩn của những linh hồn ướt sũng. Khi nắng quay lại sau cơn mưa chiều, cả thành phố như được rửa sạch — và đó cũng là một dạng "Here Comes the Sun."

Nhưng có một tầng nghĩa sâu hơn nữa. Trong tiểu thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh, nhân vật Kiên trải qua một mùa đông tâm hồn kéo dài hàng thập kỷ — ký ức chiến tranh, mất mát, không thể quên. Cả một thế hệ người Việt sau 1975 đã sống trong dạng mùa đông đó: thời bao cấp, tem phiếu, những đêm Hà Nội không điện. Rồi 1986, Đổi Mới — và mặt trời bắt đầu mọc lại theo cách rất Việt Nam: chậm, ngập ngừng, nhưng không thể đảo ngược.

Đối với những người Việt sống qua thời kỳ đó, "Here Comes the Sun" không phải bài hát của một anh chàng Anh trong khu vườn ngoại ô London. Nó là bài hát của một dân tộc đang học cách tin lại vào buổi sáng.

Vì sao nó vẫn vang vọng hôm nay

Năm 2020, khi đại dịch đóng cửa toàn thế giới, "Here Comes the Sun" trở thành bài hát được phát nhiều nhất trên Spotify trong nhóm nhạc cổ điển. Các bệnh viện ở New York phát bài này mỗi khi một bệnh nhân COVID được xuất viện. Người ta hát nó từ ban công ở Ý, Tây Ban Nha, và cả ở các khu cách ly tại Sài Gòn, Hà Nội.

Có gì đó trong bài hát này khiến nó không già đi. Một phần là vì nó không gắn với bất kỳ thời đại nào — không có lyrics về điện thoại, về chính trị, về tình yêu cụ thể. Nó chỉ nói về một hiện tượng tự nhiên mà mọi con người trên trái đất đều trải qua: mặt trời mọc sau bóng tối.

Phần khác, có lẽ là vì giai điệu của Harrison được xây dựng theo cách mà các nhà thần kinh học gọi là "musical chills" — những đoạn chuyển hợp âm bất ngờ kích hoạt phần não bộ liên quan đến cảm giác hy vọng. Đó không phải phép thuật. Đó là khoa học âm nhạc gặp được trực giác của một người đàn ông trẻ ngồi trong vườn nhà bạn.

Với thế hệ Gen Z Việt Nam ngày nay — những người lớn lên với áp lực thi đại học, với cuộc chạy đua trên Facebook và TikTok, với cảm giác "burnout" mà ngay cả tiếng Việt còn chưa có từ chính xác để gọi — "Here Comes the Sun" có thể là một bài học không hề lỗi thời. Đôi khi cách tốt nhất để xử lý cuộc khủng hoảng là trốn cuộc họp, đi ra ngoài, và nhìn mặt trời.

George Harrison qua đời năm 2001 vì ung thư. Eric Clapton trong tang lễ đã chơi lại bài hát này tại Royal Albert Hall. Khu vườn nơi Harrison viết bài giờ vẫn còn ở Surrey, được Clapton giữ nguyên. Cây táo mà Harrison có thể đã ngồi dưới gốc — không ai biết chính xác — vẫn ra hoa mỗi mùa xuân.

How to dive deeper

🎧 Listen

📚 Read

🌍 Visit

🎸 Experience

Nghe bài hát: Here Comes the Sun trên các nền tảng streaming

🤖

Câu hỏi tiếp theo để khám phá:

  1. Tại sao George Harrison, người trầm lặng nhất trong The Beatles, lại viết được hai bài hát hay nhất của họ chỉ trong năm cuối cùng của ban nhạc?
  2. Có những bài hát Việt Nam nào mang cùng tinh thần "mặt trời mọc sau mùa đông dài" — và chúng được viết trong bối cảnh lịch sử nào?
  3. Vì sao nhạc Ấn Độ ảnh hưởng đến cấu trúc nhịp điệu của "Here Comes the Sun" — và liệu nhạc Việt Nam truyền thống (chèo, ca trù) có thể đem lại sự đổi mới tương tự cho pop hiện đại không?
Tags
60s hopeful rockpop hopenature rock60sbeatlesharrisonspring
Related stories