Levitating

Hook

"Levitating" ilk notalarından itibaren bir vaattir: dünyanın ağırlığından kurtulma vaadi. 2020 Mart'ında, dünya kapılarını kapatırken Future Nostalgia albümü piyasaya çıktı ve bu paradoksal zamanlama şarkının kaderini belirledi. İnsanlar evlerine kapanmışken, "Levitating" onlara mutfaklarında, oturma odalarında, balkonlarda dans edebilecekleri bir kaçış güzergahı sundu. Şarkının kalbinde, Stuart Price'ın imzasını taşıyan o pürüzsüz funk-disco üretimi, Chic'in "Good Times"ına, Donna Summer'ın "I Feel Love"ına ve Earth, Wind & Fire'ın "September"ına selam veren bir nostalji mimarisidir. Ancak burada nostalji geçmişi sahiplenmek değil, geleceği geçmişin sözcükleriyle yeniden hayal etmektir; albümün adındaki o güzel çelişki—"Future Nostalgia"—tam da bu jesti tanımlar.

Şarkının Billboard Hot 100'de 41 hafta üst üste ilk on içinde kalması, TikTok'ta on milyonlarca videoda kullanılması, Grammy adaylıkları toplaması; tüm bunlar şarkının teknik mükemmelliğinin ötesinde bir kültürel ihtiyaca cevap verdiğini gösteriyordu. Dua Lipa, Kosova kökenli Arnavut bir aileden gelen, Londra'da büyümüş, mütevazı bir şekilde başlamış bir sanatçıydı. Birinci albümü solid bir başarı yakalamış olsa da, ikinci albümün ona uluslararası bir ikon statüsü kazandıracağı baştan belli değildi. "Levitating", o ikoniklik anının çekirdeğidir.

Background

Future Nostalgia'nın kavramsal mimarisi, pandemiyi öngörmüş gibi durur ama aslında çok daha eski bir kültürel hasrete cevap verir. Albümün yapımcılarından Stuart Price, daha önce Madonna'nın Confessions on a Dance Floor projesinde çalışmış, modern disko-pop sound'unun mimarlarından biriydi. Koral Petty, Sarah Hudson ve Dua Lipa'nın kendisi şarkı yazarlığında yer aldı. "Levitating", önce DaBaby remiksi ile ABD radyolarını fethetti, ardından Madonna ve Missy Elliott'lu remiks versiyonu bir önceki kuşağın selamı niteliğinde piyasaya sürüldü. Bu üç-versiyon stratejisi, Levitating'i bir şarkıdan çok bir ekosisteme dönüştürdü.

Şarkının ritim mimarisi 1979 Chic kuralları üzerine inşa edilmiştir: tight bas, palmiye gibi açılıp kapanan rhythm gitar, sentetik string'lerin parlaklığı. Ancak prodüksiyon, bu klasik unsurları modern dijital mastering ile dolayımlar; sonuç, ne tam nostaljik ne tam çağdaş, ikisi arasında gezinen bir yapıdır. Bu tam da Future Nostalgia'nın felsefi önermesidir: zamanı bir doğru olarak değil, üst üste binmiş katmanlar olarak düşünmek. Mark Fisher'ın "hauntology" kavramına—kaybolan geleceklerin kültürel hayaletleri olarak geri dönmesi—çok uzak değildir bu strateji. Disko, 1979'da Comiskey Park'ta Steve Dahl'ın "Disco Demolition Night" provokasyonuyla sembolik olarak öldürüldükten sonra, dekadlar boyunca pop kültürünün hayaletlerinden biri olarak dolaştı; "Levitating", o hayaleti çağırıp yeniden cisimleştirir.

Dua Lipa'nın vokal performansı dikkat çekicidir: zorlamayan, neredeyse fısıltıyla başlayan, sonra emin adımlarla yükselen bir hat. Bu post-Lana Del Rey vokal estetiğidir; melodrama düşmeden flört eden, soğukluk ve yakınlık arasında salınan bir ses. Şarkı sözleri, uzay imgelerini—galaksiler, yerçekimi, gezegen tozu—aşkın metaforu olarak kullanır. Bu uzay metaforu pop tarihinde yeni değildir; David Bowie'nin "Space Oddity"sinden Stardust'ın "Music Sounds Better with You"suna kadar uzanan bir gelenek vardır. Ancak Dua Lipa, bu metaforu kuşağına özgü bir hafiflikle taşır: uzay artık keşfin değil, kaçışın ve hafifleşmenin metaforudur.

Real meaning

"Levitating" yüzeyde basit bir aşk şarkısıdır: iki kişinin birbirinin yanında havalanma deneyimini anlatır. Ancak yapıyı daha yakından incelediğimizde, şarkının altında yatan tema "yerçekiminden kurtulma" arzusunun çok katmanlı bir okumasını sunar. 2020'nin bağlamında bu, fiziksel mahkumiyetten—kilitli kapılardan, maskelerden, sosyal mesafeden—kurtulma arzusunu temsil eder. Daha geniş bir bağlamda ise modern hayatın "ağırlığından"—endişe, dijital yorgunluk, ekonomik belirsizlik—kaçış fantezisidir.

Kültür kuramcısı Lauren Berlant, "cruel optimism" kavramıyla geç-kapitalist öznenin, kendisine zarar veren şeylere bağlanma alışkanlığını tanımlamıştı. "Levitating"in optimizmi ise farklı bir yapıdadır: kısa süreli, geçici, sahte olmayan ama kalıcı olmayan bir hafiflik vaadi. Disko her zaman bu olmuştur aslında; 1970'lerin Studio 54'ünde de, AIDS krizinin gölgesindeki gay kulüplerinde de, disko bir kaçış değil, baskıya rağmen var olma ısrarıydı. Walter Hughes'un "In the Empire of the Beat" makalesinde belirttiği gibi, disko "beden politikasının bir biçimidir"—dünyanın olmasını istediği gibi olmadığında, bedeninle başka bir dünyayı performe etmektir.

Dua Lipa'nın "Levitating"i bu disko geleneğinin bir varisidir, ama önemli bir dönüşümle. 1970'lerin diskosu bir kolektif deneyimdi; karanlık dans pistinde anonim bedenlerin birleşmesiydi. 2020'nin "Levitating"i ise paradoks bir biçimde, izolasyonda dans edilen bir şarkıdır. TikTok koreografileri, bireysel kameralar önünde, yatak odalarında, mutfaklarında çekildi. Disko yeniden doğdu, ama mahremiyetin yeni mimarisinde. Sherry Turkle'ın "Alone Together" kavramı, dijital çağda birlikteliğin yapısal yalnızlığa dönüşmesini anlatmıştı; "Levitating"in viral koreografisi, bu yalnızlığı paylaşılan bir ritüele dönüştürmenin yeni bir yolunu sundu.

Sözlerin uzaysal imgelemi, aynı zamanda 2020'lerin gerçek uzay yarışıyla rezonans kurar. SpaceX'in pandemi sırasındaki başarılı insanlı uçuşu, Jeff Bezos ve Richard Branson'ın uzay turizmi yatırımları, NASA'nın Artemis programı; uzay bir kez daha kolektif hayal gücünün merkezindedir. Ama Dua Lipa'nın uzayı milyarderlerin uzayı değildir; sıradan bir aşkın yarattığı içsel yerçekimsizliktir. Bu, demokratik bir hafifleme önerisidir: havalanmak için rokete değil, doğru bir ritme ihtiyacın var.

Cultural context for Turkish audiences

Türkiye'de "Levitating", 2020 sonrası pop kültürünün soundtrack'lerinden biri oldu. İstanbul'un mahsur kalmış yaz akşamlarında, Bodrum'un sezon kısıtlamalı barlarında, Ankara'nın online doğum günü partilerinde aynı funk-disco ritmi çaldı. Ama bu sound, Türk kulağına yabancı değildi; aksine, Türkiye'nin kendi müzik tarihinde köklü bir hafıza ile rezonans kuruyordu.

1970'ler, Türkiye için de psychedelic ve funk patlamasının dönemiydi. Anadolu rock, Erkin Koray, Moğollar, 3 Hürel, Selda Bağcan gibi sanatçıların öncülüğünde, Batılı rock ve funk dilini Anadolu halk müziği makamları ve sazıyla kaynaştıran benzersiz bir sentez yarattı. Cem Karaca, "Tatlı Dillim", "Namus Belası" gibi şarkılarda, funk basları ve disko ritimleriyle Yunus Emre dizelerini buluşturdu; onun deneyselliği bugün hala yeniden keşfedilmeyi bekleyen bir hazinedir. Barış Manço, "Dağlar Dağlar" ve "Gülpembe" gibi parçalarında, kozmik ve uzaysal imgelemi—tıpkı Dua Lipa gibi—aşk ve özgürlük metaforu olarak kullandı; Manço'nun teatral sahne kostümleri, uzun saçları, yüzükleri, bir tür Türk glam estetiğini tanımladı.

Türkiye'de İnönü Stadyumu (bugünkü Vodafone Park'ın öncülü), 1970'lerden 2010'lara kadar büyük pop konserlerinin tarihi mekanı oldu. Madonna 1993'te İnönü'de sahne aldı; Robbie Williams, Bon Jovi, U2 burada Türk seyirciyle buluştu. Dua Lipa ise 2022'de Harbiye Açıkhava'da, ardından İstanbul'un büyük arenalarında çaldı; Türk hayranları, "Levitating" söylenirken stadyumu titreten kolektif bir bedeni performe ettiler. Bu, Türk pop hafızasının uzun bir geleneğinin parçasıdır—stadyumun ritmik olarak titreşmesi, Sezen Aksu konserlerinden Tarkan'ın megastar dönemine, oradan Dua Lipa'ya uzanan bir bedensel süreklilik.

Türk pop müziğinin 2000'ler sonrası serüveni de "Levitating"in sound'unu yabancılaştırmıyor. Tarkan'ın "Şımarık" ve "Kuzu Kuzu" dönemi funky pop sound'u, Hadise'nin Eurovision pop'u, Aleyna Tilki'nin synthpop deneyleri; Türk popunun damarında zaten disko ve funk akar. Dua Lipa'nın Kosova kökleri—Balkan diasporası içinde Türkiye'nin de tarihsel bir komşusu olduğu coğrafya—onu Türk seyirci için "yarı tanıdık" bir figüre dönüştürür. Yabancı ama akraba bir ses; Londra'nın merkezinde Arnavut soyadıyla yıldız olmuş bir kadın, Türk göçmen hikayelerine yabancı değildir.

Anadolu rock'ın bugünkü mirasçıları—Gaye Su Akyol, Altın Gün, BaBa ZuLa gibi sanatçılar—Levitating'in evrenine kendi makam-funk sentezleriyle cevap verebilir. Altın Gün, Hollanda-Türk projesi olarak Anadolu rock klasiklerini disko ve psychedelia üretimiyle yeniden yorumluyor; onların "Yol Verin Ağalar Beyler" gibi parçaları, Dua Lipa'nın 70'lere selamıyla aynı kavramsal eksende çalışır. Türk dinleyici için "Levitating", sadece Batılı bir disko nostaljisi değildir; aynı zamanda Erkin Koray'ın bas hatlarının, Cem Karaca'nın funk gitarının, Barış Manço'nun kozmik vokallerinin hayaletvari bir geri dönüşüdür.

Why it resonates today

"Levitating" bugün hala dinleniyorsa, bu sadece nostaljik bir alışkanlık değildir. Şarkının altyapı mimarisi—dans edilebilir, dinlenebilir, hareket ettirebilir—günümüzün dijital tüketim alışkanlıklarına mükemmel uyum sağlar. Spotify çalma listelerinde "feel good" kategorisinin değişmez bir üyesi olarak, TikTok algoritmasının periyodik olarak geri çağırdığı bir referans olarak, "Levitating" pop'un yeni-zamansal mantığına—doğrusal değil, döngüsel ve sürekli yeniden keşfedilen—kusursuz bir biçimde uyar.

Daha derinde ise şarkı, pandemi sonrası dünyanın yapısal duygu durumunu yakalar. Ekonomik belirsizlik, jeopolitik gerilim, iklim kaygısı; 2020'lerin orta yarısında dünya hafiflemeye değil ağırlaşmaya devam etti. "Levitating"in vaadi—iki kişinin birlikteliğinin yarattığı yerçekimsizlik—bu ağırlığın altında daha da değerli, daha da kırılgan bir armağana dönüştü. Şarkı, eskimedi çünkü vaadi karşılanmadı; vaat hala oradadır, hala havada asılıdır.

Disko, tarihinin her döneminde benzer bir işlev gördü. 1970'lerde ekonomik durgunluğun, petrol krizinin, Vietnam yenilgisinin gölgesinde Studio 54'ün ışıltısı; 1990'larda Daft Punk'ın house'a dönüştürdüğü disko mirası; 2010'larda Daft Punk'ın "Random Access Memories"si ve Bruno Mars'ın "Uptown Funk"ı; her dönem, disko ağırlığa karşı bir teknoloji olarak yeniden icat edildi. Dua Lipa'nın "Levitating"i bu zincirin en güncel halkasıdır, ama muhtemelen sonuncusu değildir. 2030'larda yeni bir disko dalgası geldiğinde, "Levitating" o dalganın anılarından biri olacak; nasıl "Good Times" 1979'da gelecek nesilleri etkilediyse.

Şarkının kalıcılığını anlamak için Türk şair Nazım Hikmet'in "Yaşamaya Dair" şiirini hatırlamak yararlı olabilir: dünyanın umutsuz görüldüğü anlarda bile, sıradan eylemlerin—bir badem ağacı dikmek, bir kitap okumak, bir şarkı söylemek—nasıl bir direniş biçimi olduğunu Nazım anlatır. "Levitating"in dans daveti aynı türden bir direniştir: dünyanın ağırlığına rağmen, bedenin hafifleme hakkını talep etmek. Bu hak, lüks değildir; insanlığın temel ihtiyaçlarından biridir. Ayrıca Türk edebiyatında Sait Faik'in İstanbul hikayelerindeki o ani hafiflik anları—bir vapur kalkışında, bir balıkçı kahvesinde, bir Beyoğlu akşamında—aynı estetik ailenin parçasıdır. Dua Lipa'nın havalanması, Sait Faik'in lirik mucize anlarının pop versiyonudur.

Son olarak, "Levitating"in Türk hayranları arasında özel bir damar bulması, Türkiye'nin kendi pandemi deneyimiyle de ilgilidir. Sokağa çıkma yasakları, hafta sonu kapanmaları, restoran kısıtlamaları döneminde, gençler için müzik bir kaçış değil bir hayatta kalma teknolojisiydi. TikTok'un Türkiye'deki yüksek kullanım oranı, "Levitating" koreografisini ulusal bir paylaşılan ritüele dönüştürdü. Şarkı, Türkiye'nin 2020-2022 arasındaki kolektif hafızasının ses izlerinden biridir; ve bu hafıza henüz tamamen işlenmediği için, şarkı hala aktif bir duygusal yüke sahiptir.

Daha derine dalmak için

🎧 Müziğe dal

Random Access Memories ([Daft Punk]) 2013'te yayımlanan bu albüm, Dua Lipa'nın "Levitating"i için kavramsal bir önceldir; canlı çalınmış disko sound'unun modern dirilişini Nile Rodgers ve Giorgio Moroder gibi ustalarla birlikte gerçekleştirir. → Search

On Parmağımda On Marifet ([Cem Karaca]) Anadolu rock'ın altın çağından, funk gitarları ve sosyal eleştiriyi buluşturan bu kült albüm, Levitating'in 70'ler ruhuyla aynı evrene aittir, ama Türk topraklarından. → Search

📚 Hikayeyi takip et

Turn the Beat Around: The Secret History of Disco ([Peter Shapiro]) Diskonun kültürel, politik ve estetik tarihini en derinlikli anlatan kitaplardan biri; Studio 54'ten Paradise Garage'a, ırksal ve cinsel kimliğin dans pistinde nasıl yeniden müzakere edildiğini anlatır. → Search

Future Nostalgia: The Story of Dua Lipa ([Mike Wass]) Pop yıldızının yükselişini ve Future Nostalgia albümünün yapım sürecini anlatan, sanat eleştirisi ve biyografiyi birleştiren biyografik bir çalışma. → Search

🌍 İlgili yerleri ziyaret et

Salon İKSV (İstanbul) İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın bu intim mekanı, alternatif pop, elektronik ve Anadolu psychedelia sanatçılarını ağırlar; Dua Lipa'nın evrenine yakın bir dinleme kültürünü deneyimleyebileceğiniz bir yer. → Search

Babylon Bodrum Yaz aylarında pop ve elektronik müziğin en taze isimlerini ağırlayan bu Bodrum mekanı, Akdeniz gecelerinde "Levitating" türü şarkıların kolektif olarak deneyimlenebileceği nadir mekanlardan. → Search

🎸 Kendin deneyimle

Yamaha Reface CS Synthesizer Future Nostalgia'nın synthwave sound'unu evde keşfetmek isteyenler için kompakt, kullanımı kolay analog modelleme synthesizer'ı; 70'lerin disko basslarını ve string pad'lerini taklit etmenize olanak tanır. → Search

Disko Dans Dersi DVD/Online Kurs Hustle, partner work ve 70'ler stili dans figürlerini öğreten bir kurs; "Levitating"e dans ederken bedeninizi tarihsel olarak bilgilendirilmiş bir hafiflikle hareket ettirmenize yardımcı olur. → Search

🎵 Listen on all platforms