Walk This Way

Hook: Cái búa đập vỡ bức tường

Trong video clip nổi tiếng của ca khúc, có một cảnh không thể quên: hai phòng tập kề nhau, ngăn cách bởi một bức tường gạch. Một bên là Aerosmith đang chơi nhạc rock với âm lượng đinh tai. Bên kia là Run-DMC đang rap. Hai bên đập vào tường, gào lên đòi yên tĩnh. Rồi Run cầm micro đập thẳng vào tường. Gạch vỡ. Steven Tyler thò đầu qua. Và từ khoảnh khắc đó, ranh giới biến mất.

Hình ảnh ấy đơn giản đến mức gần như ngây thơ. Nhưng vào năm 1986, nó là một tuyên ngôn chính trị. Bởi vì bức tường ấy không chỉ là đạo cụ — nó là phép ẩn dụ cho thực tại của ngành công nghiệp âm nhạc Mỹ thời bấy giờ. MTV gần như không phát nhạc của nghệ sĩ da đen (Michael Jackson phải nhờ áp lực của Sony mới được lên sóng vài năm trước đó). Các đài phát thanh chia ra "Black Radio" và "Rock Radio" như hai vũ trụ song song. Hip-hop bị xem là một trào lưu nhất thời của khu ổ chuột, không phải "âm nhạc thật sự".

Cái búa của Run-DMC, theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, đã đập vỡ điều đó.

Bối cảnh: Hai thế giới trước cuộc gặp gỡ

Để hiểu vì sao "Walk This Way" lại quan trọng, ta phải hiểu hai phía của bức tường ấy đang ở đâu vào năm 1986.

Aerosmith lúc đó là một huyền thoại đang tàn lụi. Ban nhạc từ Boston từng làm mưa làm gió thập niên 70 với những album như Toys in the Attic (1975) và Rocks (1976) đã rơi vào vũng lầy của heroin, cocaine và những cuộc cãi vã nội bộ. Steven Tyler và Joe Perry — hai linh hồn của nhóm — đã có lúc gần như không thể đứng vững trên sân khấu. Đầu thập niên 80, họ ký hợp đồng với Geffen Records trong tình trạng gần như bị quên lãng. Album Done with Mirrors (1985), nỗ lực comeback đầu tiên, gần như chìm nghỉm.

Bản gốc "Walk This Way" — viết bởi Tyler và Perry năm 1975, lấy cảm hứng từ một câu thoại trong phim Young Frankenstein của Mel Brooks — là một ca khúc rock cổ điển về sự e dè tuổi mới lớn trước chuyện tình dục. Riff guitar của Perry, một trong những đoạn funk-rock kinh điển nhất lịch sử, đã trở thành chất liệu nền cho vô số bản nhạc sau này. Nhưng vào năm 1986, ca khúc ấy đã là di sản, không còn là hiện tại.

Run-DMC, ngược lại, đang ở đỉnh cao của một làn sóng. Joseph "Run" Simmons, Darryl "DMC" McDaniels và Jason "Jam Master Jay" Mizell đến từ Hollis, một khu dân cư da đen trung lưu ở Queens, New York. Họ không phải dân nghèo ổ chuột như hình ảnh stereotyped của hip-hop — DMC kể trong hồi ký rằng anh lớn lên trong một gia đình Công giáo, học trường tư, đọc truyện tranh Marvel. Nhưng âm nhạc của họ thì cứng rắn, tối giản, hung hãn. Thay vì những bản disco-rap mềm mại của thế hệ Sugarhill Gang, Run-DMC chỉ dùng máy đánh trống TR-808, vài đoạn scratch của Jam Master Jay, và hai giọng rap đan vào nhau như đối thoại.

Album Raising Hell sắp ra mắt vào tháng 5/1986 đã được Rick Rubin — một sinh viên da trắng yêu rock từ NYU, đồng sáng lập Def Jam Recordings cùng Russell Simmons (anh trai của Run) — đẩy theo một hướng táo bạo: kết hợp hip-hop với rock guitar nặng. "Rock Box" (1984) đã thử nghiệm ý tưởng này. Nhưng "Walk This Way" mới là đòn quyết định.

Cuộc gặp gỡ trong phòng thu: Một sự hiểu lầm may mắn

Có một chi tiết thú vị mà ít người biết: Run-DMC ban đầu không hề muốn làm bản cover này.

DMC sau này kể lại rằng anh và Run đã sample đoạn intro của "Walk This Way" trong các buổi diễn từ năm 1983, nhưng họ thậm chí không biết đó là Aerosmith. Họ chỉ gọi đoạn riff đó là "that Toys in the Attic beat" — tên album chứ không phải tên ban nhạc. Đối với những đứa trẻ da đen ở Queens, rock đã trở thành một thứ âm thanh hữu dụng, một chất liệu để tái sử dụng, chứ không phải một thể loại có chủ thể cụ thể.

Rick Rubin là người đề xuất cover hẳn ca khúc cùng Aerosmith. Run-DMC phản đối kịch liệt. DMC gọi đó là "hillbilly gibberish" (nhạc của dân quê da trắng). Họ thấy việc rap lên một bản rock cũ là phản bội bản sắc hip-hop. Cuối cùng, Russell Simmons và Rubin phải gần như ép buộc họ vào phòng thu.

Steven Tyler và Joe Perry, ở phía ngược lại, đến phòng thu Magic Ventures ở Manhattan với một khoản thù lao 8,000 USD và một sự hoài nghi tương đương. Tyler sau này thừa nhận anh không hiểu hip-hop là gì — anh nghĩ đó chỉ là "bọn trẻ con đọc thơ trên nhạc disco". Nhưng khi nghe Run và DMC đọc lời ca khúc của chính mình với tốc độ và năng lượng hoàn toàn mới, anh nhận ra một điều: ca từ của "Walk This Way" — vốn được Tyler viết theo dòng ý thức gần như rap — thực ra đã là hip-hop từ trước khi hip-hop tồn tại.

Sản phẩm cuối cùng giữ nguyên cấu trúc của bản gốc, nhưng đặt giọng rap của Run và DMC song song với giọng hát của Tyler. Joe Perry chơi lại riff guitar huyền thoại. Jam Master Jay scratch. Và ở khoảng giữa, hai thế giới hợp lại thành một.

Ý nghĩa thật sự: Không chỉ là một bản cover

"Walk This Way" thường được kể như câu chuyện về sự "hồi sinh" của Aerosmith — và đúng là vậy. Sau khi ca khúc lên Top 4 Billboard Hot 100 và video clip thống trị MTV, Aerosmith ký hợp đồng mới với Geffen, ra album Permanent Vacation (1987) và Pump (1989), trở thành một trong những ban nhạc rock thành công nhất cuối thế kỷ 20.

Nhưng câu chuyện thật sự nằm ở phía Run-DMC, và rộng hơn, ở phía hip-hop.

Trước "Walk This Way", hip-hop là thể loại "underground" theo nghĩa đen — không được phát trên các đài phát thanh chính thống, không có mặt trên MTV, không được các cửa hàng đĩa lớn xếp ở quầy chính. Sau "Walk This Way", Raising Hell trở thành album hip-hop đầu tiên đạt platinum (rồi triple platinum). Video clip được MTV phát đi phát lại trên kênh chính thay vì giấu ở khung giờ "Yo! MTX Raps" sau này. Run-DMC trở thành ban nhạc hip-hop đầu tiên xuất hiện trên bìa Rolling Stone, đầu tiên có hợp đồng quảng cáo lớn (Adidas), đầu tiên biểu diễn tại Live Aid-style của Mỹ.

Nhưng quan trọng hơn cả, "Walk This Way" định nghĩa lại bản chất của hip-hop. Cho đến lúc đó, hip-hop sample chủ yếu là funk và soul — James Brown, Parliament-Funkadelic. Sau "Walk This Way", cánh cửa của rock, jazz, world music, mọi thứ đều mở ra. Public Enemy sample Slayer. Beastie Boys sample Led Zeppelin. Cuối cùng, vào những năm 90, ranh giới giữa rap rock, nu-metal, và hip-hop trở nên gần như vô nghĩa.

Đó là di sản thật sự của "Walk This Way": không phải sự "hợp tác" giữa hai thể loại, mà là sự công nhận rằng các thể loại vốn dĩ là cấu trúc nhân tạo, được dựng lên bởi ngành công nghiệp đĩa nhạc và các đài phát thanh để phân chia thị trường — và phân chia khán giả theo màu da.

Tại sao "Walk This Way" có ý nghĩa với người Việt

Với độc giả Việt Nam, "Walk This Way" có thể nghe như một câu chuyện xa lạ về văn hóa Mỹ thập niên 80. Nhưng nếu nhìn kỹ, ta sẽ thấy nhiều điểm tương đồng đáng suy ngẫm với chính lịch sử âm nhạc Việt Nam.

Năm 1986 — đúng năm "Walk This Way" ra đời — cũng là năm Đại hội Đảng VI khởi xướng công cuộc Đổi Mới. Việt Nam bắt đầu mở cửa kinh tế, và cùng với đó, văn hóa nhạc Việt cũng bước vào một thời kỳ chuyển mình. Nhạc trẻ Sài Gòn, nhạc nhẹ Hà Nội, và sau đó là sự xuất hiện của rock Việt vào cuối thập niên 90 — tất cả đều là những bức tường bị đập vỡ.

Hãy nghĩ về Bức Tường — chính cái tên ban nhạc đã là một tuyên ngôn. Khi Trần Lập và các thành viên thành lập Bức Tường vào năm 1995 tại Đại học Xây dựng Hà Nội, rock vẫn bị xem là thứ âm nhạc "ngoại lai", "ồn ào", không phù hợp với tinh thần Việt. Những đêm diễn đầu tiên ở các sảnh trường đại học, ở các quán nhỏ trên phố Tạ Hiện Hà Nội, đều là những hành động đập tường nho nhỏ. Khi Bức Tường ra album Tâm Hồn Của Đá (2002), họ đã làm điều mà Run-DMC làm trước đó 16 năm: chứng minh rằng một thể loại nhạc "nhập khẩu" có thể trở thành tiếng nói bản địa, có thể chở được những câu chuyện rất Việt Nam.

Hay nghĩ về Microwave — ban nhạc rock từ Sài Gòn — và những buổi diễn ở khu Phạm Ngũ Lão, nơi du khách ba lô và thanh niên Sài Gòn cùng đứng dưới một sân khấu nhỏ. Đó cũng là một dạng hợp lưu văn hóa, một dạng "Walk This Way" theo cách Việt Nam.

Và nếu nhìn rộng hơn, hip-hop Việt — từ Suboi đến Đen Vâu, từ Rap Việt đến King of Rap — cũng đã đi qua một chặng đường tương tự như hip-hop Mỹ: từ underground bị nghi ngờ đến mainstream được công nhận. Đen Vâu rap về quê hương Quảng Ninh, về cá và biển, theo cái cách Run-DMC rap về Hollis, Queens. Việc một ca sĩ rap có thể đứng cùng sân khấu với Mỹ Tâm hay Hà Anh Tuấn ngày nay — đó là một bức tường khác đã đổ.

"Walk This Way" nhắc nhở chúng ta rằng những bức tường thể loại, ngôn ngữ, văn hóa, đều có thể đập vỡ — và thường thì sự đập vỡ ấy đến không phải từ những kẻ có quyền lực, mà từ những người đủ liều lĩnh, đủ tò mò, đủ bất cần để không tin vào bức tường ngay từ đầu.

Vì sao ca khúc vẫn vang vọng hôm nay

Bốn mươi năm sau, "Walk This Way" vẫn được phát trên radio, vẫn xuất hiện trong các bộ phim, vẫn được các DJ chơi ở club. Nhưng sức sống của ca khúc không nằm ở giai điệu hay nhịp điệu — nó nằm ở cái nguyên tắc đã sinh ra nó.

Trong một thời đại mà thuật toán Spotify chia chúng ta vào các "playlist cá nhân hóa" ngày càng hẹp, khi TikTok cô đặc khán giả vào các "echo chamber" của thị hiếu, "Walk This Way" là lời nhắc rằng những khoảnh khắc văn hóa lớn nhất thường xảy ra ở điểm giao của những thế giới không nên gặp nhau. Drake hát với The Weeknd. Lil Nas X cưỡi ngựa vào country charts. BTS hợp tác với Coldplay. Mỗi lần một ranh giới bị xóa, "Walk This Way" lại được kể lại theo một ngôn ngữ mới.

Và có lẽ điều đẹp nhất là: cả Run-DMC lẫn Aerosmith đều không có ý định "phá vỡ rào cản". Họ chỉ làm một bản nhạc mà họ cho rằng nghe được. Lịch sử là thứ được viết sau đó, bởi những người nhìn lại và nhận ra rằng cái bức tường ấy — vốn dĩ — chưa bao giờ là thật.

How to dive deeper

🎧 Nghe gì tiếp theo

• Run-DMC — Raising Hell (1986): Album hoàn chỉnh chứa "Walk This Way". Nghe cả "My Adidas", "It's Tricky", "Peter Piper" để hiểu vì sao đây là cột mốc của hip-hop. Tìm trên Shopee
• Aerosmith — Toys in the Attic (1975): Bản gốc "Walk This Way" và album định nghĩa rock Mỹ thập niên 70. Tìm trên Shopee
• Beastie Boys — Licensed to Ill (1986): Cũng sản xuất bởi Rick Rubin, ra đời cùng năm. Cùng câu chuyện rap-rock từ góc nhìn ngược lại. Tìm trên Shopee

📚 Đọc gì để hiểu sâu

• DMC (Darryl McDaniels) — Ten Ways Not to Commit Suicide (2016): Hồi ký của DMC, kể lại từ tuổi thơ ở Hollis đến đỉnh cao và cuộc khủng hoảng cá nhân sau đó. Tìm trên Shopee
• Dan Charnas — The Big Payback: The History of the Business of Hip-Hop: Lịch sử kinh doanh của hip-hop, với chương quan trọng về Def Jam và Rick Rubin. Tìm trên Shopee
• Jeff Chang — Can't Stop Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation: Lịch sử văn hóa toàn diện của hip-hop, bối cảnh xã hội-chính trị quanh sự ra đời của thể loại này. Tìm trên Shopee

🌍 Khám phá văn hóa Việt liên quan

• Bức Tường — Tâm Hồn Của Đá (2002): Album rock Việt kinh điển, ghi dấu thời khắc rock được công nhận như tiếng nói bản địa. Tìm trên Shopee
• Đen Vâu — Show của Đen live tại Hà Nội: Đen Vâu là hiện thân Việt Nam của tinh thần "rap mà kể chuyện quê hương". Tìm trên Shopee
• Đêm diễn rock indie tại Tạ Hiện và Phạm Ngũ Lão: Hai con phố là không gian hợp lưu văn hóa âm nhạc Việt - quốc tế. Theo dõi lịch diễn của các quán như Hanoi Rock City, Yoko Cafe.

🎸 Chơi/Hiểu nhạc cụ

• Sách hợp âm guitar rock cơ bản: Riff "Walk This Way" là một trong những bài tập kinh điển cho người mới học guitar điện. Tìm trên Shopee
• Máy đánh trống Roland TR-8S (kế thừa TR-808): Linh hồn của hip-hop thập niên 80, dòng máy mà Run-DMC sử dụng. Tìm trên Shopee
• Bàn DJ controller cho người mới bắt đầu: Để hiểu nghệ thuật scratch của Jam Master Jay. Tìm trên Shopee

Nghe trên nền tảng yêu thích của bạn: song.link/walk-this-way-run-dmc

Câu hỏi để suy ngẫm tiếp:

1. Nếu "Walk This Way" là khoảnh khắc đập vỡ bức tường giữa rock và hip-hop ở Mỹ, thì khoảnh khắc tương tự trong âm nhạc Việt Nam là gì — và ai là người cầm búa?
2. Trong thời đại thuật toán chia chúng ta vào các "ngách thị hiếu" ngày càng nhỏ, liệu một ca khúc kiểu "Walk This Way" — phá vỡ thể loại — có còn khả thi không?
3. Khi Đen Vâu hay Suboi rap về quê hương Việt Nam, họ đang "Việt hóa" hip-hop, hay đang chứng minh rằng hip-hop vốn dĩ đã đủ phổ quát để chứa được mọi câu chuyện?

🤖