Wanna Be Startin' Somethin'

Parlak ritmin altındaki gerçek

İnsanların çoğu "Wanna Be Startin' Somethin'" deyince dans pistini, o unutulmaz "mama-say mama-sa" tekrarını ve Thriller albümünün coşkulu açılışını hatırlar. Şarkı kulağa kutlama gibi gelir: hızlı, ritmik, neredeyse durdurulamaz bir enerjiyle akar. Ama sözlerin içine girdiğinizde tamamen başka bir manzara çıkar karşınıza. Bu, partiye davet eden bir şarkı değil; çevresindeki insanların dedikodusundan, iftirasından ve sürekli yargılamasından bıkmış birinin patlama anıdır.

Şarkının anlatıcısı, hakkında konuşan, sırtından iş çeviren, dedikoduyu silah gibi kullanan insanlara sesleniyor. Onlara şunu söylüyor: ağzınız kötülük kustukça, kendiniz hakkında konuşulmasını da göze almalısınız. Bir kavga çıkarmak istiyorsanız, sonuçlarına da katlanırsınız. Yani bu, savunmaya geçmiş bir insanın "yeter artık" deyişi. Michael Jackson, dünyanın en büyük yıldızı olma yolundayken bile -ya da tam da o yüzden- kendini sürekli gözetlenen, etiketlenen ve tüketilen biri gibi hissediyordu. Bu duygu, şarkının kemiklerine işlemiş durumda.

İşin ilginç yanı, bu öfkeli mesajın bu kadar neşeli bir kılıfa sarılmış olması. Funk'ın o kıvrak çizgisi, üflemeli çalgıların heyecanı, vurmalı çalgıların durmak bilmeyen nabzı... Hepsi dinleyiciyi kandırır. Pek çok şarkıda olduğu gibi, dans edilebilirlik mesajın acılığını yumuşatır. Bu da Jackson'ın dehasının bir parçası: en karanlık duyguları bile insanların bedenlerini hareket ettirecek bir forma sokabilmek.

Bir şarkının uzun ve sabırlı yolculuğu

"Wanna Be Startin' Somethin'", aslında Thriller için yazılmış yepyeni bir parça değil. Hikayesi çok daha eskiye uzanıyor. Söylenenlere göre Jackson bu şarkıyı 1970'lerin sonlarında, bir önceki dev albümü Off the Wall (1979) döneminde yazmaya başlamıştı. O zamanlar şarkı albüme girmedi; bir kenarda bekledi. Yıllar sonra Thriller hazırlanırken Jackson onu tozlu raftan indirdi, yeniden işledi ve albümün açılış parçası yaptı. Yani bu, sabırla olgunlaşmış bir fikir.

Şarkının yapımcılığını efsanevi Quincy Jones üstlendi. Jones ile Jackson'ın ortaklığı, pop müziğin tarihindeki en verimli iş birliklerinden biridir. Off the Wall, Thriller ve Bad üçlemesi bu ikilinin elinden çıktı. Thriller, 1982'nin sonunda yayımlandı ve kısa sürede tüm zamanların en çok satan albümü oldu -bu rekor bugün hâlâ kırılamamıştır. Albümün ilk şarkısı olarak "Wanna Be Startin' Somethin'", dinleyiciyi daha en baştan o muazzam dünyaya çekiyordu.

Şarkının en akılda kalan bölümü, sonlardaki o ritmik tekrar: "mama-say mama-sa ma-ma-coo-sa" diye söylenen, neredeyse büyülü bir nakarat. Bu bölüm büyük bir tartışmaya da yol açtı. Bu çağrı, Kamerunlu müzisyen Manu Dibango'nun 1972 tarihli "Soul Makossa" parçasındaki ünlü "mama-ko mama-sa" çağrısına çok benziyordu. Dibango daha sonra Jackson'a dava açtı ve dava mahkeme dışında anlaşmayla sonuçlandı. Bu detay, şarkının Afrika köklerine olan borcunu hatırlatması açısından önemli: Batı pop müziğinin nabzı, çoğu zaman Afrika ritimlerinden besleniyor.

Peki Türkiyeli müzikseverler için buradaki bağ ne? Michael Jackson, Türkiye'de pek çok kuşağı derinden etkilemiş, çok az sanatçıdan biridir. 1980'lerin sonu ve 1990'larda, henüz internet yokken bile Thriller ve Bad kasetleri elden ele dolaşırdı. Jackson'ın videoları, TRT'nin ve sonradan özel kanalların müzik programlarında izleyenleri büyülerdi. Onun moonwalk'ı, beyaz eldiveni, askılı pantolonu Türkiye'deki gençler arasında taklit edilirdi. Üstelik dedikodu, mahalle baskısı ve "el ne der" kültürü -ki bu şarkının tam da kalbinde duran tema- Türk toplumunun çok iyi tanıdığı bir gerçektir. Başkalarının dilinden korkmak, çevrenin yargısı altında ezilmek... Bu duyguyu anlamak için Türkiyeli bir dinleyicinin pek de zorlanmayacağını söylemek yanlış olmaz.

Sözlerin altında yatan anlam

Şarkının anlatıcısı baştan sona savunma ve hücum arasında gidip gelir. Temel mesaj şudur: insanlar başkaları hakkında konuşmayı, dedikodu yapmayı, iftira atmayı çok severler, ama bunun bir bedeli olduğunu unuturlar. Anlatıcı, bu kötü dilli insanlara, eğer sürekli başkalarını çekiştiriyorlarsa kendileri hakkında da konuşulacağını hatırlatır. Yani "ektiğini biçersin" mantığı vardır burada.

Şarkının ilerleyen bölümlerinde tema daha da kişiselleşir. Anlatıcı, bir kadından ve karmaşık bir ilişkiden, hatta belki bir hamilelikten ve istenmeyen sorumluluklardan söz eder. Burada hayat onu sıkıştıran, baskı altına alan, köşeye kıstıran güçlerle dolu bir savaş alanı gibi resmedilir. Anlatıcı, etrafındaki insanların onu yargılamasından, hayatına burnunu sokmasından ve onu bir şeyin parçası olmaya zorlamasından bunalmıştır.

En çarpıcı dizelerden biri, insanın bir "tabağa konmuş yemek" gibi muamele görmesiyle ilgilidir -yani başkalarının iştahını doyurmak için var olan, tüketilen bir nesne gibi. Bu imge, ünlü olmanın o tuhaf yalnızlığını çok keskin biçimde anlatır. İnsanlar sizi sevdiklerini sanır, ama aslında sizi tüketirler. Sizi izlerler, hakkınızda konuşurlar, sizi parçalara ayırırlar. Jackson, henüz yirmili yaşlarındayken bile bu duyguyu kemiklerinde hissediyordu ve şarkı bu his üzerine kuruluydu.

Şarkının sonundaki o tekrarlanan çağrı bölümü ise tüm bu gerilimi bir tür kabileye, bir topluluğa, bir ritüele dönüştürür. Sözler anlamını yitirir, sadece ritim ve ses kalır. Bu, neredeyse bir kurtuluş anıdır: kelimelerin yetmediği yerde beden devreye girer, dans başlar ve bunca yargının, dedikodunun ağırlığı bir an için ritmin içinde erir. Belki de şarkının asıl dehası buradadır: acıyı dansa çeviren o ince geçişte.

Kültürel bağlam ve mirası

"Wanna Be Startin' Somethin'", Thriller albümünün açılış parçası olarak müzik tarihindeki yerini sağlamlaştırdı. Albümün diğer dev şarkıları -"Billie Jean", "Beat It", "Thriller"- daha çok konuşulsa da, bu parça uzmanlar ve hayranlar arasında genellikle albümün en güçlü, en katmanlı şarkılarından biri kabul edilir. Funk, disko, pop ve Afrika ritimlerini tek bir potada eriten yapısı, onu zamanından çok ileri bir esere dönüştürmüştü.

Şarkı, yıllar içinde sayısız sanatçı tarafından örneklendi, yeniden yorumlandı ve referans alındı. Özellikle o "mama-say mama-sa" bölümü, pop kültürünün ortak hafızasına yerleşti. Rihanna'nın 2007 tarihli "Don't Stop the Music" şarkısı, bu çağrıyı yeniden gün yüzüne çıkardı -ve bu kez gerekli izinler alınarak, hem Jackson'a hem de Manu Dibango'ya hakları teslim edildi. Böylece bir Kamerunlu müzisyenin 1972'de yarattığı ses çağrısı, önce Amerikalı bir pop devine, oradan da yeni nesil bir yıldıza geçerek nesiller boyu yaşadı. Bu, müziğin nasıl bir nehir gibi aktığının güzel bir örneğidir.

Jackson, kariyeri boyunca bu şarkıyı konserlerinde sıkça seslendirdi. Pek çok turnesinde açılış parçası olarak kullandı -tıpkı albümdeki gibi. Sahnede şarkının enerjisi katlanıyor, on binlerce kişi o çağrıyı hep bir ağızdan tekrarlıyordu. Jackson'ın 2009'daki ani ölümünün ardından, hazırlanmakta olduğu This Is It konser serisinin provalarında da bu şarkının önemli bir yer tuttuğu biliniyor. Yani şarkı, sanatçının hayatının başından sonuna kadar onunla yürüdü.

İlginçtir ki, dedikodu ve yargı temasının Jackson'ın kendi hayatıyla kurduğu bağ, zamanla daha da trajik bir hâl aldı. Şarkı yazıldığında genç bir yıldızın çevre baskısına verdiği tepkiydi. Ama ilerleyen yıllarda Jackson, dünyanın en çok konuşulan, en çok yargılanan, hakkında en çok dedikodu üretilen insanlarından biri oldu. Basının onu kovaladığı, mahremiyetinin paramparça edildiği o yıllar düşünüldüğünde, bu şarkı neredeyse kehanet gibi okunabilir. Sanki genç Michael, ileride başına gelecekleri sezmiş gibidir.

Bugün hâlâ neden içimize işliyor

Aradan kırk yıldan fazla zaman geçti, ama "Wanna Be Startin' Somethin'" hiç eskimedi. Bunun en bariz nedeni, elbette müziğin kendisi. O ritim hâlâ insanı kımıldatıyor; üflemeli çalgıların heyecanı, bas çizgisinin kıvraklığı zamana meydan okuyor. Ama asıl mesele, şarkının anlattığı duygunun her zamankinden daha güncel olması.

Bugün dedikodu artık mahalle çeşmesinde değil, sosyal medyada dolaşıyor. İnsanlar birbirini saniyeler içinde yargılıyor, etiketliyor, parçalara ayırıyor. Bir kişi hakkında binlerce kişinin aynı anda konuşabildiği, sürekli izlendiğimiz, sürekli değerlendirildiğimiz bir çağda yaşıyoruz. Jackson'ın 1983'te dile getirdiği o "beni rahat bırakın, dilinizin bir bedeli var" çığlığı, sosyal medyanın yargı makinesinin altında ezilen herkesin bugün de hissedebileceği bir duygu. Şarkı, modern dünyanın gözetim ve yargı kültürünü neredeyse önceden haber vermiş gibidir.

Bir başka neden ise şarkının o kurtarıcı sonu. Tüm gerilimi, öfkeyi ve baskıyı bir dans ritmine, bir topluluk ritüeline dönüştüren o final, hâlâ insanlara bir çıkış yolu sunuyor. Hayat sizi köşeye sıkıştırdığında, herkes hakkınızda konuştuğunda, en güçlü cevap belki de dans etmek, ritme teslim olmak ve o ağırlığı bedeninizle savurup atmaktır. Bu mesaj, Türk müzikseverlerin de yakından bildiği bir gerçeği yansıtıyor: en zor zamanlarda bile müzik, insanı ayakta tutan bir teselli olabilir.

Sonuçta "Wanna Be Startin' Somethin'", parlak yüzeyiyle sizi dans pistine çeken, ama içeri girdiğinizde size kendi dünyanızı, kendi yargılarınızı ve hepimizin başkalarının diliyle olan o gergin ilişkisini gösteren bir ayna. İşte bu yüzden hâlâ canlı, hâlâ keskin, hâlâ bizden biri.

Daha derine dalmak için

🎧 Sesin içine dalın

• Michael Jackson Thriller albümü — Şarkıyı tam anlamıyla yaşamak için, onun ait olduğu yere, Thriller'ın açılışına dönmek gerekir. Plak olarak dinlemek, o funk basının ve üflemelilerin sıcaklığını bambaşka hissettirir. Albümün bütününü baştan sona dinlediğinizde, bu açılışın neden bu kadar güçlü bir kapı olduğunu anlarsınız.
• Manu Dibango Soul Makossa — O ünlü çağrının nereden geldiğini duymak isteyenler için Kamerunlu efsanenin 1972 tarihli klasiği. Bu parçayı dinlemek, Batı pop müziğinin Afrika ritimlerine olan derin borcunu somut biçimde gösterir.
• Michael Jackson Off the Wall — Şarkının ilk fikrinin doğduğu dönemin albümü. Off the Wall'u dinlemek, Jackson'ın Thriller'a giderken nasıl olgunlaştığını ve bu şarkının nereden filizlendiğini anlamanın en güzel yolu.

📚 Hikayenin peşinden gidin

• Michael Jackson Moonwalk otobiyografi — Jackson'ın kendi kaleminden hayatı. Şöhretin ağırlığını, çevre baskısını ve sürekli izlenmenin nasıl bir his olduğunu anlatan sayfalar, bu şarkının duygusal arka planını aydınlatır.
• Quincy Jones biyografi kitabı — Şarkının yapımcısı ve Jackson'ın yaratıcı ortağı. Jones'un hayatını okumak, Thriller'ın stüdyoda nasıl kurulduğunu ve o sesin nasıl yaratıldığını perde arkasından görmenizi sağlar.
• Thriller albüm yapım kitabı — Tüm zamanların en çok satan albümünün doğuş hikayesi. Şarkı şarkı anlatılan bu kitaplar, "Wanna Be Startin' Somethin'"in raftan nasıl indirilip yeniden hayata döndüğünü anlatır.

🌍 Mekanları ziyaret edin

• Los Angeles müzik turu rehberi — Thriller'ın kaydedildiği şehir. Los Angeles'ın müzik tarihini gezerek anlatan rehberler, Jackson'ın ve sayısız efsanenin izini sürmenizi sağlar.
• Motown ve Detroit müzik tarihi — Jackson'ın küçük bir çocukken Jackson 5 ile başladığı yer. Motown'un hikayesini okumak, onun nereden geldiğini ve o sesin köklerini anlamanın anahtarıdır.
• Afrika müziği ve ritimleri kitabı — Şarkının kalbindeki o çağrının doğduğu kıta. Afrika müziğinin ritim geleneğini keşfetmek, Batı pop'unun gizli kaynağını görmenizi sağlar.

🎸 Kendiniz deneyimleyin

• Beyaz parıltılı eldiven Michael Jackson — Jackson'ın efsanevi simgesi. O eldiveni eline geçiren herkes, bir an için sahnedeki o büyülü figürün ruhuna dokunur. Parti ve kostüm severler için vazgeçilmez bir detay.
• Funk bas gitar başlangıç seti — Şarkının o kıvrak bas çizgisini kendi parmaklarınızla denemek isterseniz. Funk basını öğrenmek, bu müziğin neden bu kadar dans ettirici olduğunu içeriden anlamanızı sağlar.
• Vurmalı çalgılar perküsyon seti — Şarkının durmak bilmeyen nabzını yaratan ritimleri keşfetmek için. Bir conga ya da perküsyon setiyle o Afrika kökenli ritimleri evde çalmaya başlamak, müziğe bambaşka bir kapı açar.

🎵 Bu şarkıyı dinle

🤖 Daha fazlasını sor:

• Thriller albümündeki diğer şarkılar da bu kadar karanlık temalar mı işliyor?
• Manu Dibango davası tam olarak nasıl sonuçlandı ve müzik dünyasını nasıl etkiledi?
• Michael Jackson'ın dedikodu ve şöhret temalı başka hangi şarkıları var?